Journal of Islamic Crafts

fa اینفوگرافیک در تصاویر نسخ خطی علم مکانیک (سده‌های ششم تا یازدهم هجری قمری) Infographics in the Images of Islamic Manuscripts on Mechanical Science (12th – 17th Centuries) تکنیک و اجراء در هنرهای اسلامی 3 پژوهشي Original Research  چکیده گروهی از نسخ خطی مصور اسلامی، کتاب‌های علمی است که از آن میان می‌توان به علم‌الحیل یا مکانیک اشاره کرد. علاوه بر نسخه‌های علم‌الحیل، در نسخه های متنوعی در حوزه های علوم کشاورزی، نظامی، معماری و غیره نیز تصاویر قابل توجهی از دستگاه ها و ابزارهای مکانیکی یافت می‌شود. این مقاله با هدف بررسی شانزده نمونه از تصاویر ابزارها و دستگاه های موجود در نسخ خطی مرتبط با علم مکانیک در سده های ششم تا یازدهم هجری و تطابق آن‌ها با ویژگی های اینفوگرافیک مدرن انجام شده و به دنبال پاسخ به این سوالات است که تصاویر نسخ خطی علمی اسلامی تا چه حد با طراحی اینفوگرافیک های امروزی تطابق دارند؟ ارائه اطلاعات بصری در نسخ خطیِ حوزه‌های مختلف علم مکانیک چه تفاوت هایی با یکدیگر دارند؟ و سیر تطورِ ارائۀ بصریِ اطلاعات در این تصاویر - در بازۀ زمانی مذکور- چگونه بوده است؟  تصاویر منتخب در چهار گروه بررسی شده‌اند: 1) ساعتشمارها، 2) جنگ‌افزارها، 3) جرثقیل ها و ترازوها و 4) دستگاه های آبکشی و آبرسانی و تحلیل نمونه های پژوهش از طریق روش های توصیفی-تحلیلی و تطبیقی انجام پذیرفته است. بر اساس بررسی اولیه نمونه ها این تصاویر عموماً به نمایش شکل کلی دستگاه ها، ارائه اجزا و قطعات و سازوکار ارتباطی میان آنها با استفاده از نشانه‌های راهنما پرداخته اند و یا به کمک نوشتار، هر بخش از دستگاه را معرفی کرده اند. یافته های پژوهش نشان می‌دهد که تعداد قابل توجهی از این تصاویر با ویژگی‌های اساسی اینفوگرافیک یعنی ارائه اطلاعات به‌صورت خلاصه شده و قابل فهم، تعیین روابط علت و معلولی میان داده ها و نمایش تغییرات و روندها در ارائه مفاهیم تطابق دارند. از این نظر می توان آنها را اجداد اینفوگرافیک های امروزی دانست. همچنین، نتایج حاکی از آن است که به‌لحاظ تکنیک این تصاویر نزدیک به نمودارهای تصویری یا شماتیک امروزی هستند که برای نمایش فنی دستگاه‌ها و فرایندها کاربرد دارند. از میان ابزارهای کاربردی در طراحی اینفوگرافیک های مدرن نیز به نظر می رسد طراحی جزئیات به‌صورت مجزا از تصویر اصلی و استفادۀ نمادین از رنگ ها، تا قرن یازدهم هجری در تصاویر علم‌الحیل اسلامی کاربرد نداشته است. Abstract A group of illustrated Islamic manuscripts comprises scientific treatises, among which ʿIlm al-Ḥiyal (the science of mechanical devices or mechanics) holds a prominent place. Beyond Ḥiyal manuscripts, significant illustrations of mechanical instruments and apparatuses also appear in diverse manuscripts related to agriculture, military science, architecture, and other fields. These images typically depict the overall form of devices, present their components and parts, and illustrate the mechanical relationships among them, often employing visual markers or textual labels to identify each element. This article examines sixteen illustrations of tools and machines from Islamic manuscripts related to mechanics, dating from the twelfth to the seventeenth centuries, aiming to analyze these images and assess their alignment with the defining characteristics of infographics. The selected images are categorized into four groups: (1) timekeeping devices, (2) weapons, (3) cranes and lifting devices, and (4) water-lifting and irrigation machines. The findings indicate that a considerable number of these images correspond to the core principles of modern infographics—namely, the concise and comprehensible presentation of information, the clarification of causal relationships among data, and the visual depiction of changes and processes in conveying concepts. In this regard, they may be regarded as precursors to contemporary infographics. Technically, these illustrations also closely resemble today’s schematic or technical diagrams used to visually represent devices and operational processes. Among the tools used in modern infographic design, it seems that the symbolic use of colors and the separate presentation of details were not employed in the illustrations of Islamic mechanical manuscripts up to the seventeenth century.   نسخ خطی اسلامی, علم‌الحیل, اینفوگرافیک, تصویرسازی علمی. Islamic Manuscripts, ʿIlm al-Ḥiyal, Infographics, Scientific Illustration. 0 0 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-792-1&slc_lang=fa&sid=1 zeinab saedzade زینب سعیدزاده saeedzade.zeinab@gmail.com 10031947532846005083 10031947532846005083 No University of Kashan دانشگاه کاشان Mohamad Reza Ghiasian محمدرضا غیاثیان mrgh73@yahoo.com 10031947532846005084 10031947532846005084 Yes University of Kashan دانشگاه کاشان