fa نقش تزئینات معماری در شکل‌گیری خاطرۀ معنویِ زائران (نمونۀ موردی: حرم حضرت معصومه (س)) مبانی نظری هنر اسلامی 2 پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">حرم حضرت معصومه (س) به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین فضاهای زیارتی ایران، نقشی کلیدی در شکل‌گیری هویت شهر قم و تجربه‌های معنوی زائران ایفا می‌کند. با وجود حضور غنی تزئینات معماری؛ از جمله پوشش‌های تزئینی(آینه، کاشی، گچ)، رنگ‌های نمادین (فیروزه‌ای، لاجوردی، سفید)، نقوش (اسلیمی و هندسی) و کتیبه‌های قرآنی، پژوهش‌های محدودی به تأثیر این عناصر بر شکل‌گیری خاطرۀ معنوی پرداخته‌اند. این مطالعه با هدف پاسخ به دو پرسش اساسی انجام شده است: آیا ظاهر تزئینات در ایجاد خاطرۀ معنوی مؤثرند؟ کدام مؤلفه (پوشش‌های تزئینی، رنگ، نقش، کتیبه) بیشترین سهم را دارد؟ پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با رویکرد کمّی و روش توصیفی&ndash;تحلیلی طراحی شده است. داده‌ها با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و پرسش‌نامۀ میدانی گردآوری شده‌اند؛ جامعۀ آماری شامل 100 نفر از زائران و ساکنان مجاور حرم بوده و نمونه‌گیری به‌صورت در دسترس انجام گرفته است. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته که در تحلیل توصیفی، از شاخص‌هایی چون میانگین و انحراف معیار برای شناخت الگوهای کلی استفاده شد و در تحلیل استنباطی، آزمون همبستگی پیرسون برای تعیین میزان تأثیر هر مولفۀ تزئینات بر ادراک حس معنویّت و خاطرۀ زائران به‌کار رفت و &nbsp;یافته‌ها نشان می‌دهد که ویژگی‌های ظاهری تزئینات تأثیری معنادار و مثبت بر شکل‌گیری خاطرۀ معنوی دارند. از دیدگاه زائران، کتیبه‌ها مؤثرترین مؤلفه در بُعد معنوی فضا می‌باشند؛ هرچند خاطرۀ معنوی حاصل هم‌افزایی چهار مؤلفه است. نتایج این پژوهش، ضمن تأیید ماهیت یکپارچۀ ادراک معنوی در فضاهای مقدّس، می‌تواند در طراحی‌های آینده با تأکید بر هماهنگی میان معنا و حس، راهنمایی‌های هویت‌محور ارائه دهد.</div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:10.0pt"><span adobe="" garamond="" pro="" style="font-family:">The Holy Shrine of Hazrat Masoumeh (PBUH), as one of the most prominent pilgrimage sites in Iran, plays a key role in shaping the identity of the city of Qom and the spiritual experiences of its pilgrims. Despite the rich presence of architectural ornaments&mdash;including Decorative Coverings (mirror, tile, plaster), symbolic colors (turquoise, ultramarine, white), motifs (arabesque and geometric), and Quranic inscriptions&mdash;limited research has addressed the influence of these elements on the formation of spiritual memory. This study aims to answer two fundamental questions: Do the form and visual appearance of ornaments contribute to the creation of spiritual memory? Which component (Decorative Coverings, color, motif, or inscription) has the greatest impact? The present research is applied in nature and employs a quantitative approach with a descriptive-analytical design. Data were collected through library studies and a field questionnaire; the statistical population consisted of 100 pilgrims and residents adjacent to the shrine, selected through convenience sampling. Data analysis was conducted using SPSS software. In the descriptive analysis, indices such as mean and standard deviation were used to identify general patterns. In the inferential analysis, Pearson&rsquo;s correlation test was applied to determine the influence of each type of ornament on the perception of spirituality and pilgrim memory. The findings indicate that the visual characteristics of ornaments have a significant and positive effect on the formation of spiritual memory. From the pilgrims&rsquo; perspective, inscriptions are the most effective component in the spiritual dimension of the space; however, spiritual memory results from the synergy of all four components. The results of this study, while confirming the integrated nature of spiritual perception in sacred spaces, can provide identity-oriented guidelines for future designs by emphasizing the harmony between meaning and sensation.</span></span></span></span></span></div> <br> &nbsp; خاطرۀ معنوی مکان, حس معنوی مکان, تزئینات معماری اسلامی, حرم حضرت معصومه (س). Spiritual memory of place, spiritual sense of place, Islamic architectural decorations, Shrine of Hazrat Masoumeh (PBUH). 0 0 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-824-1&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Sekhavat مریم سخاوت m.sekhavat@stu.qom.ac.ir 10031947532846005260 10031947532846005260 No qom.iran دانشگاه قم، قم، ایران Hamed Hayaty حامد حیاتی hamedhayaty@yahoo.com hamedhayaty@yah 10031947532846005261 10031947532846005261 Yes Qom.iran دانشگاه قم، قم، ایران