Journal of Islamic Crafts

fa فرهنگ مادی منسوجات مملوکی: واکاوی دیالکتیک قدرت و هویت Material Culture of Mamluk Textiles: An Analysis of the Dialectic of Power and Identity مبانی نظری هنر اسلامی 2 پژوهشي Original Research پژوهش حاضر با هدف بازتعریف منسوجات دوره مملوکی (۱۲۵۰-۱۵۱۷ م) فراتر از رویکردهای سنتی سبک‌شناختی و زیبایی‌شناسانه، این آثار را در چارچوب نظریه «فرهنگ مادی» و مشخصاً با تکیه بر مفهوم عینیت‌بخشی دنیل میلر تحلیل می‌کند. در این دیدگاه، اشیاء نه بازتابی منفعل از فرهنگ، بلکه عاملی فعال در تکوین و تحول مناسبات اجتماعی تلقی می‌شوند. مسئله اصلی تحقیق، واکاوی چگونگی کنشگری مادی منسوجات در برساخت ساختارهای قدرت و هویت اجتماعی در مصر و شام دوره مملوکی است. با اتخاذ رویکردی کیفی و روش تحلیل محتوای بصری و تاریخی ۲۷ قطعه منسوج برگزیده از مجموعه‌های معتبر جهانی، این مقاله در تقابل با رویکردهای بازتاب‌گرا استدلال می‌کند که منسوجات مملوکی صرفاً تصویری از نظم اجتماعی موجود نبودند، بلکه به‌عنوان واسطه‌های دیالکتیکی، فعالانه در شکل‌دهی به مناسبات درباری، تبادلات دیپلماتیک و به‌ویژه اقتصاد سیاسی هدیه نقش ایفا می‌کردند. منسوجات فاخر در قالب خلعت و نشان‌های افتخار، به‌واسطه کیفیت مادی‌گرانه خود، قدرت سلطان را تجسد می‌بخشیدند، سلسله‌مراتب اجتماعی را تثبیت و وفاداری نخبگان را مدیریت می‌کردند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فرآیند عینیت‌بخشی در منسوجات از طریق چهار ساحت کلیدی و درهم‌تنیده عملیاتی می‌شد: «مشروعیت‌بخشی سیاسی» از طریق درج القاب سلطنتی بر بافته‌ها، «بازنمایی و تثبیت هویت خاندانی» با به‌کارگیری نشان‌های خانوادگی، «اعتباربخشی دیپلماتیک و تحکیم اتحادها» در آیین خلعت‌بخشی، و در نهایت «محافظت آیینی» از طریق کاربرد پوشش‌های مقدس که قدرت حاکم را با امر قدسی پیوند می‌زد. این پژوهش با رد انگاره «انفعال اشیاء»، نتیجه می‌گیرد که منسوجات نه تنها محصول فرهنگ مملوکی، بلکه خود مولد آن بودند؛ آن‌ها در شبکه‌ای پویا از کنشگران انسانی و غیرانسانی، به‌صورت مادی به تولید و بازتولید نظم اجتماعی، مشروعیت سیاسی و هویت جمعی جهان مملوکی می‌پرداختند.   The present study aims to redefine the textiles of the Mamluk period (1250–1517 CE) beyond traditional stylistic and aesthetic approaches by analyzing them within the framework of material culture theory, specifically drawing upon Daniel Miller’s concept of objectification. From this perspective, objects are not passive reflections of culture but active agents in the formation and transformation of social relations. The central research question investigates how the material agency of textiles contributed to the construction of power structures and social identity in Mamluk Egypt and Syria. Adopting a qualitative approach and employing the visual and historical content analysis of twenty-seven selected textile pieces from major international collections, this paper argues, in opposition to reflectionist approaches, that Mamluk textiles did not merely mirror the existing social order; rather, as dialectical mediators, they actively participated in shaping courtly relations, diplomatic exchanges, and, most notably, the political economy of gift-giving. Luxury textiles, in the form of robes of honor (khilʿa) and emblems of distinction, materially embodied the Sultan’s authority, consolidated social hierarchies, and managed elite loyalty. The findings demonstrate that the process of objectification in textiles was operationalized through four key, interwoven domains: “political legitimation” through the weaving of royal titles into fabrics; “dynastic identity construction and consolidation” through the use of heraldic blazons (rank); “diplomatic validation and the cementing of alliances” within the ceremonial bestowal of khilʿa; and “ritual protection” through the application of sacred coverings (kiswa), which linked sovereign power with the sacred. Rejecting the notion of the passivity of objects, this study concludes that Mamluk textiles were not merely products of their culture but were themselves productive of it; within a dynamic network of human and non-human actors, they materially contributed to the production and reproduction of the social order, political legitimacy, and collective identity of the Mamluk world.   فرهنگ مادی, منسوجات مملوکی, دنیل میلر, عینیت‌بخشی, نشان‌های منصبی, زندگی اجتماعی اشیاء Material culture, Mamluk textiles, Daniel Miller, objectification, heraldic emblems, social life of objects 0 0 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-372-3&slc_lang=fa&sid=1 Bahareh Barati بهاره براتی B.barati@hmu.ac.ir 10031947532846005706 10031947532846005706 Yes Faculty of Arts and Humanities, Hazrate-masoome University, Qom Zeinab Zaremohzzabieh زینب زارع مهذبیه bhbarati@gmail.com 10031947532846005707 10031947532846005707 No University of Religions and denominations, Qom Afsaneh Ghani افسانه قانی ghani@sku.ac.ir 10031947532846005708 10031947532846005708 No Faculty of Arts and Humanities, Shahrekord University