Journal of Islamic Crafts

fa تحلیل ریخت های اسطوره ای در نگاره های هفت خان رستم در شاهنامه طهماسبی (بر مبنای آرای ژیلبر دوران) Analysis of Mythological Figures in the Illustrations of the Seven Labours of Rostam in the Shah Tahmasp Shahnama Based on Gilbert Durand's Theory of the Diurnal and Nocturnal Regimes طراحی و فرم در هنرهای اسلامی 1 پژوهشي Original Research نگاره‌های هفت‌خان رستم در شاهنامه طهماسبی از مهم‌ترین نمونه‌های بازنمایی تصویری روایت‌های حماسی ایران به شمار می‌آیند که در آن‌ها عناصر اسطوره‌ای، نمادین و تخیلی در ساختاری منسجم سازمان یافته‌اند. با وجود پژوهش‌های متعدد درباره این نگاره‌ها، مطالعات پیشین عمدتاً بر جنبه‌های روایی، ترکیب‌بندی، سبک‌شناسی، تطبیق متن و تصویر یا تحلیل عناصر اسطوره‌ای متمرکز بوده‌اند و چگونگی ارتباط و سازمان‌یافتگی ریخت‌های اسطوره‌ای در سطح کلی مجموعه و نقش این روابط در شکل‌گیری ساختار تخیل روایت کمتر بررسی شده است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف تحلیل ریخت‌های اسطوره‌ای و تبیین نحوه سازمان‌یافتگی آن‌ها در نگاره‌های هفت‌خان رستم در شاهنامه طهماسبی، بر اساس نظریه ساختارهای انسان‌شناختی تخیل ژیلبر دوران انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی، از نظر ماهیت توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد کیفی انجام شده است. داده‌ها به شیوه اسنادی گردآوری و شش نگاره مرتبط با روایت هفت‌خان رستم به‌صورت هدفمند انتخاب و بر اساس شاخص‌های استخراج‌شده از دو منظومه روزانه و شبانه ژیلبر دوران تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که ساختار نمادین نگاره‌های مورد مطالعه عمدتاً بر منظومه روزانه استوار است و ریخت‌های ارزش‌گذاری منفی، شامل حیوانی، تاریکی و سقوط، در تقابل با ریخت‌های ارزش‌گذاری مثبت، شامل جداکنندگی، روشنایی و عروج، شبکه‌ای از روابط معنایی را شکل می‌دهند. در این ساختار، رستم به‌عنوان قهرمان، از طریق مواجهه و غلبه بر نیروهای تهدیدکننده و عبور از مراحل آزمون، محور اصلی حرکت روایت از تهدید و آشوب به غلبه و رهایی است؛ درحالی‌که مؤلفه‌های منظومه شبانه حضور غالب و تعیین‌کننده‌ای ندارند. بر این اساس، یافته‌ها نشان می‌دهد که ساختار اسطوره‌ای نگاره‌ها حاصل حضور منفرد ریخت‌ها نیست، بلکه از روابط تقابلی و سازمان‌یافتگی آن‌ها در کلیت تصویر شکل می‌گیرد؛ به‌گونه‌ای که غلبه منظومه روزانه در سطح روابط میان ریخت‌ها و سازمان قهرمانانه روایت آشکار می‌شود. The illustrations of Haft Khan of Rostam in the Shahnameh of Shah Tahmasp constitute significant examples of the visual representation of Iranian epic narratives, in which mythical and symbolic forms are organized within a complex visual structure. Although previous studies have examined these illustrations from stylistic, narrative, compositional, and mythological perspectives, the structural organization of mythical forms and the relationships among them within the overall visual structure have received comparatively limited attention. Accordingly, this study aims to analyze the mythical forms represented in the illustrations of Haft Khan of Rostam in the Shahnameh of Shah Tahmasp and to examine how their interrelationships contribute to the organization of the mythical imaginary, based on Gilbert Durand’s theory of the Anthropological Structures of the Imaginary. The study is fundamental in purpose and descriptive-analytical in nature, employing a qualitative approach. Data were collected through documentary and library research, and six illustrations corresponding to the episodes of Haft Khan were purposively selected and analyzed using analytical indicators derived from Durand’s diurnal and nocturnal regimes. The findings indicate that the selected illustrations are predominantly structured according to the diurnal regime. Negatively valued forms, including animality, darkness, and fall, are positioned in opposition to positively valued forms, including separation, light, and ascension, thereby establishing a symbolic structure centered on confrontation between threatening forces and the hero. Rostam’s successive confrontations with and victories over demonic and destructive forces reinforce a movement from threat and chaos toward overcoming and liberation. In contrast, the nocturnal regime does not constitute a dominant structural pattern in the selected illustrations. Overall, the findings demonstrate that the symbolic meaning of the illustrations does not derive from isolated motifs but from the relationships and structural interactions among mythical forms across the visual sequence. Thus, Durand’s theoretical framework provides a systematic basis for explaining the organization of the mythical imaginary in Persian epic painting   شاهنامه طهماسبی؛ هفت‌خان رستم؛ ژیلبر دوران؛ ساختارهای انسان‌شناختی تخیل؛ منظومه روزانه. Shahnameh of Shah Tahmasp, Haft Khan of Rostam, Gilbert Durand, Anthropological Structures of the Imaginary, Diurnal Regime 0 0 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-723-1&slc_lang=fa&sid=1 parisa golaghaei پریسا گل آقائی parisa.golaghaei@gmail.com 10031947532846005439 10031947532846005439 Yes