fa نقش ویژگی‌های فنی بر تفاوت‌های بصری نقوش گل و مرغ در آثار لاکی و کاشی نگاره دوره قاجار مبانی نظری هنر اسلامی 2 پژوهشي Original Research <p dir="rtl">چکیده:<br> هنر قاجار بازتابی از خلاقیت، محدودیت و نوآوری هنرمندان است؛ نقوش گل‌ومرغ یکی از مهم‌ترین عناصر تزئینی هنر ایرانی است که در دوره قاجار در آثار لاکی و کاشی نگاره ادامه یافت. این پژوهش به بررسی رابطه میان ویژگی‌های فنی (مصالح، تکنیک اجرا، ابعاد) و تفاوت‌های بصری (رنگ، ترکیب‌بندی، طراحی مفردات) در این دو نوع اثر می‌پردازد. هدف اصلی، شناسایی و تحلیل چگونگی تأثیر محدودیت‌ها و امکانات فنی بر انتخاب‌های بصری هنرمندان است. این تحقیق با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از جداول مقایسه‌ای انجام شد. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، مشاهدات میدانی و تحلیل تصاویر دیجیتال دوازده نمونه&nbsp; منتخب (شش لاکی و شش کاشی‌نگاره) از موزه‌ها، مجموعه‌های خصوصی و بناهای تاریخی گردآوری شدند. تحلیل آثار نشان داد که تفاوت‌های بصری معناداری میان دو نوع اثر وجود دارد. در کاشی نگاره، محدودیت دمایی کوره موجب غلبه رنگ‌های سرد، ترکیب‌بندی متقارن و تنوع محدود عناصر شده است. در آثار لاکی، عدم محدودیت دمایی امکان استفاده از رنگ‌های گرم، ترکیب‌بندی آزادتر و پویا، تنوع بیشتردر عناصر را فراهم کرده است. این تفاوت‌ها ریشه در سه عامل اصلی دارند: محدودیت‌های فنی، تفاوت در ابعاد و تفاوت در کارکرد. در کاشی نگاره دمای بالای پخت، ابعاد بزرگ دیواری و کارکرد معماری &ndash; عمومی تأثیرگذار&nbsp; بوده، درحالی‌که در لاکی، ظرافت قلم، ابعاد کوچک قابل‌حمل و کارکرد شخصی تزئینی نقش داشته‌اند. نتایج نشان می‌دهد که هنرمندان قاجار توانستند محدودیت‌های فنی را به فرصت‌های خلاق تبدیل کنند و برای هر نوع اثر، سبکی متناسب با امکانات و محدودیت‌های آن ایجاد کنند.</p> <br> &nbsp; <b>Abstract:</b><br> <br> Flower and bird motifs are among the most important decorative elements in Iranian art, which continued in lacquer works and tile paintings during the Qajar period. This research examines the relationship between technical characteristics&mdash;including materials, execution techniques, and dimensions&mdash;and visual differences such as color, composition, and motif design in these two types of artworks. The main objective is to identify and analyze how technical constraints and possibilities influenced artists&#39; visual choices. The research questions are: 1. What are the main differences in the visual characteristics of flower and bird motifs between lacquer works and tile paintings of the Qajar period? 2. How are these differencesrelated to the technical characteristics of each medium? 3. What relationship canbe identified between the technical constraints and possibilities of the medium and artists&#39; visual choices?<br> <br> This research wasconducted using a descriptive-analytical approach with comparative tables. Data werecollected through library studies, field observations, and digital image analysis. The analysis revealed significant visual differences between the two types of artworks. In tile paintings, kiln temperature limitations resulted in the dominance of cool colors, symmetrical compositions, and limited element variety. In lacquer works, the absence of temperature constraints enabled the use of warm colors, freer compositions, and greater variety. These differences stem from three main factors: technical constraints, dimensional differences, and functional differences. In tile paintings, highfiring temperatures, large mural dimensions, and architectural-public function were influential, while in lacquer works, brush delicacy, small portable dimensions, and Personal -decorative function played key roles. The results demonstrate that Qajar artists succeeded in transforming technical constraints into creative opportunities, developing appropriate styles for each medium according to its possibilities and limitations.<br> <br> <b>Introduction</b><br> Flower-and-bird motifs, which combine vegetal elements with avian forms, are among the most recognizable and symbolically rich decorative themes in Iranian art. These motifs have appeared across various artistic media throughout history. During the Qajar era (1194&ndash;1344 AH), they became a defining ornamental feature, especially in lacquer works and tile paintings. Despite their shared thematic foundation, surviving examples from these two media reveal notable visual differences&mdash;particularly in color palette, compositional structure, and the design of individual elements.<br> This observation raises a fundamental question: why do such differences exist, and how did the technical characteristics of each medium influence the artists&rsquo; visual choices?&nbsp;<br> Although previous studies have described the visual features of flower-and-bird motifs, the role of the artistic medium&mdash;its technical constraints and possibilities&mdash;as a determining factor in the creative process has received limited attention. Exploring this relationship offers deeper insight into the interaction between material limitations and artistic innovation during the Qajar period and provides a foundation for comparative studies across other media and historical contexts<br> This research addresses three main questions:&nbsp;<br> 1. What are the primary visual differences between flower-and-bird motifs in Qajar lacquer works and tile paintings?&nbsp;<br> 2. How are these differences&nbsp; related to the technical characteristics of each medium?&nbsp;<br> 3. What relationship exists between the medium&rsquo;s technical constraints and possibilities and the artists&rsquo; visual choices?<br> <br> <b>Methodology</b><br> This study employs a qualitative research design with a descriptive&ndash;analytical and comparative approach. The statistical population includes Qajar-period lacquer works&mdash;such as pen cases, mirror frames, boxes, and book covers&mdash;and tile paintings featuring flower-and-bird motifs, preserved in museums, private collections, and historical buildings. A purposive sampling method was used to select the artworks. واژگان کلیدی: گل‌ومرغ, لاکی, کاشی نگاره, دوره قاجار, ویژگی‌های فنی, تفاوت‌های بصری Keywords: Flower and bird, lacquer, tile painting, Qajar period, technical characteristics, visual differences 0 0 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-787-1&slc_lang=fa&sid=1 Masoumeh Hosiniey معصومه حسینی masoum.h.artist7@gmail.com 10031947532846005223 10031947532846005223 Yes faculty of arts, university shahed دانشکده هنر، دانشگاه شاهد Parviz Haseli پرویز حاصلی haseli@shahed.ac.ir 10031947532846005224 10031947532846005224 No faculty of arts, university shahed دانشکده هنر، دانشگاه شاهد