Journal of Islamic Crafts

fa واکاوی رویکرد روش‌شناختی شیلا بلر در خوانش کتیبه‌های اسلامی ایران؛ با تأکید بر پیوند متن و بستر معماری. An analysis of Sheila Blair's methodological approach in reading Iranian Islamic inscriptions, with an emphasis on the connection between the text and the architectural context. مبانی نظری هنر اسلامی 2 معرفی و نقد کتاب Book Review چکیده شیلا بلر در کتاب «نخستین کتیبه‌های دوران اسلامی ایران‌زمین» با بهره‌گیری از رویکردی تاریخ‌نگارانه، کتیبه‌های معماری پنج قرن نخست اسلامی را مورد بررسی قرار داده است. بلر با گردآوری گسترده‌ترین مجموعه از کتیبه‌های پنج قرن نخست، کوشیده گاه‌شناسی دقیقی از بناهای این دوره ارائه دهد. رویکرد او مبتنی بر تاریخ‌نگاری خطی و مستندنگاری سبک‌شناسانه، گرچه راهگشای پژوهش‌های بعدی بوده، اما خالی از کاستی نیست. پژوهش حاضر با رویکردی «تحلیلی-انتقادی» در صدد آشکارسازی کاستی‌های بنیادین این روش‌شناسی است. استدلال اصلی این است که روش بلر علی‌رغم غنای تاریخی، به دلیل غلبه نگاه فرمالیستی، دچار تقلیل‌گرایی شده؛ او کتیبه‌ها را عمدتاً اسنادی صرف برای تعیین قدمت و انتساب بناها می‌داند و از لایه‌های چندگانه معنایی غافل می‌ماند. برای رهایی از این محدودیت، مقاله پرسش محوری را مطرح می‌سازد که چگونه می‌توان از خوانش خطی بلر به تحلیل نشانه‌شناختی گذر کرد که در آن کتیبه‌ها متنی پویا و تعامل‌گرا با مخاطب تلقی شوند. با کاربست روش توصیفی-تحلیلی و مدل‌سازی نشانه‌شناختی (که در آن پیچیدگی فرمی C تابعی از دلالت‌های هژمونیک M است)، ساختارهای پنهان قدرت را واکاوی می‌کنیم. یافته‌ها نشان می‌دهد بلر از دو مؤلفه غفلت کرده: نخست، کارکرد کتیبه‌ها به‌عنوان «تصویر-متن‌های ایدئولوژیک» در گفتمان قدرتِ حاکم که مشروعیت‌بخش حاکمان بوده؛ و دوم، گسست تحلیل‌های وی از بستر کالبدی و فضایی معماری، در حالی که جای‌گیری فیزیکی کتیبه (مانند سردر یا محراب) بر دریافتِ مخاطب تأثیر می‌گذارد. در نهایت، این پژوهش الگویی جایگزین برای گذار از تاریخ‌نگاریِ توصیفی به نشانه‌شناسیِ ساختارگرا ارائه می‌دهد که در آن تعامل دیالکتیکی «متن» و «معماری» محور تحلیل قرار می‌گیرد و کتیبه‌ها نظام‌های نشانه‌ای چندلایه بازخوانی می‌شوند.   An analysis of Sheila Blair's methodological approach in reading Iranian Islamic inscriptions, with an emphasis on the connection between the text and the architectural context. Abstract Sheila Blair's book, The First Inscriptions of Early Islamic Iran, is a seminal work in architectural epigraphy, marking a turning point in the historiography of Islamic art. By compiling the most extensive collection of inscriptions from the first five centuries, Blair sought to establish a precise chronology of the buildings from this period. Her approach, grounded in linear historiography and stylistic documentation, although pioneering for subsequent research, is not without shortcomings. The present study, adopting an "analytical-critical" approach, aims to uncover the fundamental deficiencies of this methodology. The central argument is that despite its historical richness, Blair's method suffers from reductionism due to its predominantly formalist lens; she primarily views inscriptions as mere documents for determining the date and attribution of monuments, thereby neglecting their multiple semantic layers. To overcome this limitation, this article poses the pivotal question of how one might move beyond Blair's linear reading toward a semiotic analysis in which inscriptions are considered dynamic, interactive texts engaging with the audience. By employing a descriptive-analytical method and semiotic modeling—where formal complexity (C) is treated as a function of hegemonic significations (M)—we investigate the underlying structures of power. The findings reveal that Blair overlooks two crucial components: first, the function of inscriptions as "ideological image-texts" within the discourse of ruling power, serving to legitimize sovereigns; and second, the rupture between her analyses and the physical and spatial context of architecture, despite the fact that the physical placement of an inscription (e.g., on a portal or a mihrab) significantly affects audience reception. Ultimately, this study proposes an alternative model for transitioning from descriptive historiography to structuralist semiotics, one in which the dialectical interaction between "text" and "architecture" becomes the axis of analysis, allowing inscriptions to be reinterpreted as multi-layered sign systems. کلید واژه ها: شیلا بلر, کتیبه های اوایل دوران اسلامی, کتیبه‌شناسی, رویکرد تاریخ نگارانه, تحلیل کتیبه‌شناختی. Sheila Blair, Early Islamic Inscriptions, Epigraphy, Historiographical Approach, Epigraphic Analysis. 0 0 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-795-1&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Shakori فاطمه شکوری Shakorim630@gmail.com 10031947532846005503 10031947532846005503 Yes Mohsen Javeri محسن جاوری Javeri@kashanu.ac.ir 10031947532846005504 10031947532846005504 No