fa تایپ‌فیس «امین‌الشرع»: شاخص کتاب‌های چاپ سربی تبریز (۱۲۴۳-۱۲۵۲ ق.) مبانی نظری هنر اسلامی 2 پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:IRANsanslight;">چاپ کتاب به زبان فارسی در جهان با طبع کتاب داستانِ مسیح و داستانِ سن پیدرو در لیدن آغاز شد (1639 م.). پس از گذشت ۳۰۰ سال از اختراع چاپ حروفی به دست گوتنبرگ (۱۴۵۵ م.) و ۲۰۰ سال بعد از طبع نخستین کتاب چاپی فارسی، نخستین کتاب چاپ حروفی در ایران در سال ۱۲۳۳ ق. (۱۸۱۸ م.) در تبریز منتشر شد. این پژوهش نشان می‌دهد که ده کتاب در بین سال‌های ۱۲۳۳ ق. (۱۸۱۸ م.) تا ۱۲۵۲ ق. (۱۸۳۷ م.) در تبریز و به شیوۀ چاپ حروفی منتشر شد. مطبعۀ علی بن الحاج محمدحسین المرحوم التبریزی، معروف به امین‌الشرع تبریزی، واپسین مطبعۀ و ناشر بیشترین منشورات (چهار کتاب) را در این دوره در تبریز است. با توجه به این موضوع که این منشورات همگی با یک تایپ‌فیس طبع شده‌اند، این پژوهش با هدف مطالعۀ بصری تایپ‌فیس &laquo;امین‌الشرع&raquo; در پی پاسخ به این پرسش است که این تایپ‌فیس به لحاظ فرمی دارای چه ویژگی‌های بصری بوده است؟ تحقیق حاضر از منظر هدف کاربردی و از منظر ماهیت داده‌ها کیفی است و برای جمع‌آوری داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای استفاده شده است. یافته‌های تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی و بر اساس مطالعۀ تنوع فرم و کاربرد حروف، مشابهت و افتراق آن‌ها با هم تحولات و گستردگی فرم‌ها در شرایط‌ مختلف و در همنشینی‌ با حروف دیگر در تایپ‌فیس به دست آمده است. نتایج مستخرج از این تحقیق نشانگر استفاده از فرم‌هایی با تنوع زیاد در برخی از خانواده‌های حروف، برای مثال خانواده‌های &laquo;ک&raquo; و &laquo;ه&raquo;، برگرفته از شیوه‌های مبتنی بر خوشنویسی خط نسخ است. از سوی دیگر ترفندهایی مانند همنشینی با حروف خاص، برای مثال فرم خاصی از خانوادۀ &laquo;ب&raquo; در کنار خانوادۀ &laquo;س&raquo;، نشانه‌هایی از توجه به رسانه و محدودیت‌های ابزار چاپ است. همچنین استفاده از خرده‌فرم‌های مشترک برای ساخت حروف دیگر، برای مثال &laquo;ـن&raquo; در شکل‌گیری &laquo;ـس، س، ـص، ص&raquo;، نگاه مبتنی بر طراحی تایپ‌ را منعکس می‌کند که در استفاده از ابزار جدید بروز پیدا کرده و خبر از خلاقیت و نبوغ متخصصان آن دوره دارد.</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span serif="" style="font-family:Garamond,"><span style="font-size:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Persian printing in the world began with the publication of <i>Dāstān-I Masih</i> in Leiden (1639). Three hundred years after the invention of movable type printing by Gutenberg (1455) and 200 years after printing the first Persian book, the first book printed with movable type in 1233 AH (1818 AD) in Tabriz (Iran). This research shows that nine books were published in Tabriz between 1233 AH (1818 AD) and 1252 AH (1837 AD) using movable type printing. Ali ibn Mohammad-Hossein al-Tabrizi, known as Amin al-Sharʿ Tabrizi, was the last printer and publisher of most of these publications (four books) in Tabriz during this period. Considering that all these publications were printed with the same typeface, this research aims to study the visual features of the &quot;Amin al-Sharʿ&quot; typeface by examining its formal visual characteristics. The present study is applied in terms of purpose and qualitative in terms of data nature, and library resources have been used to collect data. The results of the study were obtained through a descriptive-analytical approach, focusing on the diversity in form and use of letters. The study examined similarities and differences, developments, and letter combinations in various conditions.</span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span serif="" style="font-family:Garamond,"><span style="font-size:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The results extracted from this research indicate the use of highly diverse forms in some letter families, such as the &quot;ک&quot; and &quot;ه&quot; letters, for example, a particular form of the &quot;ب&quot; family alongside the &quot;س&quot; family, are signs of attention to the medium and the limitations of printing tools. Also, the use of common sub-forms to create other letters, for example, &quot;ـن&quot; in shaping &quot;ـس, س, ـص, ص&quot;, reflects a design-based approach that emerged in the use of new tools and indicates the creativity and ingenuity of the experts of that period.</span></span></span></span></span></div> چاپ سربی در ایران, چاپ در تبریز, تایپ‌فیس, خط نسخ, امین‌الشرع تبریزی Persian printing, movable type printing, printing in Tabriz, typeface, Naskh, Amin al-Sharʿ Tabrizi 67 84 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-376-3&slc_lang=fa&sid=1 Ali Boozari علی بوذری ali_boozari@hotmail.com 10031947532846003981 10031947532846003981 No Graphic Design and Illustration Department, Visual Arts Faculty, Tehran University of Art, Tehran, Iran گروه ارتباط تصویری و تصویرسازی، دانشکدۀ هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران Faeze Tahery فائزه طاهری faeze.tahery@yahoo.com 10031947532846003982 10031947532846003982 Yes Graphic Design and Illustration Department, Visual Arts Faculty, Tehran University of Art, Tehran, Iran گروه ارتباط تصویری و تصویرسازی، دانشکدۀ هنرهای تجسمی، دانشگاه هنرایران، تهران، ایران