fa خط به‌مثابه تصویر: تحلیل تقابل‌های گفتمانی در سکه‌های اولجایتو با تأکید بر روش نشانه-معناشناختی گریماس مبانی نظری هنر اسلامی 2 پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">&nbsp;سکه‌های ایلخانی سلطان محمد خدابنده (اولجایتو) فراتر از کارکرد اقتصادی عمل کرده‌اند. عملکرد این سکه‌ها در واقع همانند رسانه‌ای تأثیرگذار بوده که حکومت از طریق آن‌ها نظام گفتمانی قدرتی، هویتی و دینی خود را به نمایش گذاشته و در زمان خود مدیریت کرده است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چگونه تنش‌های بنیادین آن دوره از جمله کشمکش بین ریشه‌های مغولی حاکمان و گرایش به هویت ایرانی-اسلامی، و نیز تضاد بین سنت و نوآوری در کتیبه‌ها (نوشته‌ها و نقش‌ها) روی همین سکه‌ها بازتاب یافته و مهار شده‌اند. هدف، بررسی نشانه‌شناختی این تقابل‌ها به‌عنوان اجزای شکل‌دهنده‌ی نظام گفتمانی حاکمیتی است که با خط و با تصویر بیان می‌شود. روش کار بر پایه‌ی نظریه‌ی نشانه‌-معناشناسی گریماس پیش رفته و با تکیه بر تحلیل روایت و مدل مربع معنایی، پنج سکه‌ی نقره‌ از ضرب تبریز مربوط به سال‌های ۷۰۹، ۷۱۰ و ۷۱۴ قمری، به‌عنوان نمونه‌های شاخص انتخاب و با دقت بررسی شدند. داده‌ها شامل تصاویر دقیق از سکه‌ها و نیز منابع کتابخانه‌ای بودند که براساس رویکرد نشانه-معناشناختی گریماس پردازش و تحلیل گردیدند. یافته‌ها روایت سه‌گانه‌ی این تحول را نشان می‌دهند که در سال‌های نخست (۷۰۹-۷۱۰ ق)، سکه‌ها دو چهره‌ی متضاد، از یک سو خط اویغوری و از سوی دیگر متون شیعی، را همزمان حفظ می‌کنند. این دوگانگی عمدی، نشان از راهبرد احتیاط‌آمیز حکومت در آغاز راه دارد. سپس، نمادهای احساسی مانند نقش قلب‌های درهم‌تنیده، بار عاطفی پیام را تقویت می‌کنند، اما در مرحله‌ی پایانی (۷۱۴ ق)، دیگر اثری از خط اویغوری نیست. متون یکدست شیعی و نقوش هندسی منظمی مانند گل‌های هفت‌پر، گفتمانی یکپارچه و تثبیت‌شده را تشکیل می‌دهند. نتیجه‌ی بنیادی این است که سکه‌ها تنها آینه‌ی تحولات نبوده‌اند، بلکه عرصه‌ای فعال برای نمایش و در نهایت مهار تنش‌ها به سود روایت رسمی قدرت بوده‌اند. این روند، استراتژی هوشمندانه‌ی ایلخانان را برای تثبیت مشروعیت جدید خود از طریق پیوند با فرهنگ ایرانی-اسلامی آشکار می‌کند.</div> <div style="text-align: justify;">Coins of the Ilkhanid Sultan Muhammad Khodabandeh (Uljaytu) transcended their economic function. These coins served as influential media through which the government displayed and managed its discursive system of power, identity, and religion. The primary question of this research is how the fundamental tensions of that period including the conflict between the Mongol roots of the rulers and the inclination toward an Iranian-Islamic identity, as well as the clash between tradition and innovation are reflected and managed in the inscriptions (typography and designs) on these very coins. The aim is to examine the semiotic analysis of these oppositions as constitutive components of the governing discursive system, expressed through both script and image. The methodology is qualitative, advancing based on Greimas&#39;s semiotic theory, relying on narrative analysis and the semiotic square model. Five silver coins minted in Tabriz from the years 709, 710, and 714 AH were selected as key samples and meticulously examined. The data included precise images of the coins as well as library resources, which were processed and analyzed according to the Greimassian semiotic approach. The findings reveal a three-phase narrative of this transformation. In the initial years (709-710 AH), the coins simultaneously maintained two contradictory aspects: the Uighur script on one side and Shiite texts on the other. This intentional duality indicates the government&#39;s cautious strategy at the outset. Subsequently, emotional symbols such as intertwined heart motifs reinforced the affective charge of the message. However, in the final phase (714 AH), no trace of the Uighur script remains. Uniform Shiite texts and regular geometric designs, such as seven-petaled flowers, constitute a consolidated and unified discourse. The fundamental conclusion is that the coins were not merely passive mirrors of developments but rather an active arena for displaying and ultimately mastering tensions in favor of the official narrative of power. This process reveals the Ilkhanids&#39; intelligent strategy for consolidating their new legitimacy through integration with Iranian-Islamic culture.</div> نشانه-‌معناشناسی, سکه‌های ایلخانی, اولجایتو, گفتمان قدرت, تقابل‌های گفتمانی, تحلیل روایی Semiotics, Ilkhanid Coins, Uljaytu, Discourse of Power, Discursive Oppositions, Narrative Analysis 143 163 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-780-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali Javaher علی جواهر javaher.graphist@gmail.com 10031947532846004782 0009-0006-1082-7003 Yes Faculty of Applied Arts, Science and Research Branch Azad Islamic University, Tehran, Iran گروه پژوهش هنر، دانشکده‌ هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران Nezamudin Emamifar نظام الدین امامی فر emamifar@shahed.ac.ir 10031947532846004783 0009-0001-8845-2786 No Department of Art, Faculty of Art, Shahed University, Tehran, Iran گروه هنر، دانشکده‌ هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران Hamidreza Shairi حمیدرضا شعیری shairi@modares.ac.ir 10031947532846004784 10031947532846004784 No French Language Department, Faculty of Languages, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran گروه زبان فرانسه، دانشکده‌ زبان، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران