سال 4، شماره 2 - ( دوفصلنامه 1399 )                   جلد 4 شماره 2 صفحات 13-28 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


دانشگاه هنر اسلامی تبریز
چکیده:   (497 مشاهده)
نگارگری قدیم ایران، بخصوص تا ابتدای سده یازدهم هجری، نوعی تصویرسازی نسخ معتبر شعر و ادب فارسی بود. ارتباط محکم میان نگارگری و ادب فارسی موجب شکل­گیری این پیش‌فرض شد که نگارگری به تأسی از تمثیلات ادب فارسی، آسمان روز را به رنگ­های طلایی یا زرد یاقوتی و آسمان شب را به رنگ لاجوردی ترسیم کرده است. با این پیش‌فرض، بررسی نمودهای رنگی آسمان در نگارگری ایرانی و ریشه­های ادبی، محتوایی و زیباشناختی آن، هدف پژوهش حاضر قرار گرفت، اما به دلیل گستردگی کمّی آثار نگارگری ایرانی، پژوهش به شناخت این وجوه در آثار یکی از مهم­ترین نگارگران تاریخ نگارگری ایرانی، یعنی سلطان محمد نقاش متمرکز گردید. از میان آثار منسوب به این هنرمند، تعداد هفده اثر متعلق به او تشخیص داده‌شده و همه این هفده اثر به‌عنوان نمونه­های موردبررسی انتخاب گردید. با بررسی وضعیت رنگ آسمان در این نگاره­ها و تطبیق رنگ­ها با روایت داستان­ها درباره روز یا شب بودن زمان وقوع اتفاقات، دورنگ طلایی و لاجوردی، رنگ­های مورداستفاده برای آسمان­های روز و شب تشخیص داده شد. همچنین در بیشتر نگاره­ها، تبعیت کامل نگارگر از روایت متن یا تبعیت نگارگر از روح حاکم بر متن در تعیین روز یا شب بودن زمان وقوع داستان نگاره­ها، امری ملموس تشخیص داده شد؛ اما در مواردی معدود، نگارگر کم­توجه یا بی­توجه به متن ادبی و متکی به تشخیص هنری یا زیباشناسی خود، مسیری متفاوت با این قواعد را پیموده است؛ مسیری که به دلیل عدم آگاهی ما از فضاهای منجر به خلق نگاره­ها، در هاله­ای از یک ابهام تاریخی باقی‌مانده است. به‌این‌ترتیب، پژوهش حاضر از طریق یک تحقیق توصیفی و تحلیلی و با یک رویکرد کمّی و کیفی به آثار سلطان محمد، ریشه­های تعیین رنگ­های طلایی و لاجوردی برای آسمان نگاره­ها را در شعر و ادب فارسی تشخیص داد و معیارهای زیباشناسی این انتسابات را در تبعیت حداکثری از توصیفات متون ادبی و تبعیت حداقلی از ذوق شخصی نگارگر تشخیص داد.
متن کامل [PDF 1573 kb]   (215 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1397/1/29 | پذیرش: 1399/11/20 | انتشار: 1399/11/20

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.