Journal of Islamic Crafts

fa بازجُست بن‌مایه‌ نقش هارپی در هنر ایران از دوره باستان تا سلجوقی Retrieval the root of the motif of the harpy in Iranian art from ancient to Seljuk period مبانی نظری هنر اسلامی 2 پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">در هنر پیشااسلامی ایران، نقش جانوری ترکیبی دیده می‌شود که به هارپی معروف است. این نقش، دارای سر انسان و بدن پرنده است و به‌عنوان موجودی فرازمینی، پیک مرگ و رهایی روح از جسم مطرح شده است. آغاز به‌کارگیری این نقش در هنر ایران باستان از دوره ایلام میانی و در هنر اسلامی، دوره سامانیان است. اوج حضور آن در آثار سفالی و فلزی دوره سلجوقی است. استفاده از این نقش در مقایسه با دیگر نقوش ترکیبی، میزان اهمیت آن را نشان می‌دهد و مؤکد هدفی برتر از تزیین صرف توسط هنرمند، یعنی انتقال مفاهیمی در حوزه دین، اعتقادات و فرهنگ است. نوع ترکیب این جانور در هنر ایران پیشااسلامی و اسلامی در عین شباهت، دارای تفاوت‌های ساختاری است که در طول زمان، باعث تغییر در محتوا و مفهوم آن گردیده است. در برخی دوره‌ها، هنرمندان برای القای مفاهیم خاص و جدید، از سر زن و عناصری همچون تاج برای تغییرات ساختاری هدفمند استفاده می‌کردند تا مفاهیم خاصی همچون شکوه شاهانه را منتقل نمایند. در دوره پیشااسلامی، این نقش دارای شاخصه‌های خاص همچون پای انسان یا چهارپا، نقوش گیاهی، دم ماهی و شاخ؛ و در دوره اسلامی با نقوش گیاهی پیچان، هاله نور و در آثار کاربردی همچون ظروف و مجسمه‌های تک پیکره دیده شده است. مطالعه و نمایش سیر تحول این نقش بر اساس فرم و محتوا در هنر ایران از دوره باستان تا دوره سلجوقی و سپس یافتن عوامل مشترک و متمایز در منقوش شدن آن در دوره پیشااسلامی و اسلامی، از پرسش‌های مطرح شده در این پژوهش است. نتایج نشان می‌دهد مذاهب پیشااسلامی و اسلامی، گسترش علوم و به‌ویژه نجوم، ادبیات کهن به‌خصوص شاهنامه؛ و عقاید و باورهای عامه از دلایل مؤثر در نمایش این نقش بوده است. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ایاسنادی انجام پذیرفته است.</div> In the pre-Islamic art of Iran, a hybrid animal figure known as a harpy can be seen. This motif has a human head and a bird's body and has been proposed as an extraterrestrial being, the symbol of death and the liberation of the soul from the body. The beginning of the use of this motif in ancient Iranian art is from the Middle Elam period and in Islamic art from the Samanid Empire. The peak of its presence is in the pottery and metal works of the Seljuk period. The use of this motif compared to other composite motifs shows its importance and emphasizes a higher purpose than mere decoration by the artist, conveying concepts in the field of religion, beliefs and culture. The type of composition of this animal in pre-Islamic and Islamic Iranian art, while similar, has structural differences that have caused changes in its content and meaning over time. In some periods, artists used women's heads and elements such as crowns for targeted structural changes to convey special concepts such as royal glory. In the pre-Islamic period, this motif has special characteristics such as human legs or quadrupeds, plant motifs, fish tails and horns; And in the Islamic period, it has been seen with twisted plant motifs, halo of light around the head and in practical works such as dishes and single figures. Studying the evolution of this motif based on form and content in Iranian art from the ancient period to the Seljuk period and then finding the common and distinct factors in its depiction in the pre-Islamic and Islamic periods are the questions of this research. The results show that pre-Islamic and Islamic religions, the spread of science and especially astronomy, ancient literature; And popular opinions and beliefs have been effective reasons in showing this motif. Angels are one of the most important religious reasons for drawing this motif in both pre-Islamic and Islamic periods. The Sraosha, an angel in the pre-Islamic period and the transfer of his characteristics to the Gabriel, angel in the Islamic period can be considered the same as the motif of the harpy. The influence of religion on literature in the Islamic period caused this angel to appear in a new form as a Simurgh- Rostam's protective bird in the Shahnameh - and from this point of view, the Simorgh in the Shahnameh can be considered a harpy in the images of the Islamic period. Gemini is shown in various astronomical sources with the Harpy symbol, which is related to the spread of science and especially astronomy in the Islamic period. Morghe-Amin, which is a sacred bird in the beliefs of the Iranian people, can be matched with the characteristics of the harpy on artworks. The use of the crown on this animal, in addition to belonging to his special position, has shown people's beliefs about kings. The horn, which was used as a symbol of an extraterrestrial animal in the pre-Islamic period of Iran, is seen as a sacred animal in the motif of this animal in the Mana period. Blue, which is a symbol of wisdom and the sky in Islamic mysticism, is used in some images related to the Islamic period. Harpy in the pre-Islamic period is often seen with a male face and in the Islamic period with a female face. This research has been done by historical-analytical method and by referring to library-documentary sources. جانوران ترکیبی, هارپی, هنر اسلامی, هنر ایران, هنر پیشااسلامی pre-Islamic art, Islamic art, Iranian art, hybrid animals, Harpy 25 36 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-550-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Motevalli محمد متولی m_motevalli@yahoo.com 10031947532846002778 10031947532846002778 No PhD student in comparative and analytical history of Islamic art, Faculty of Arts, Shahed University, Tehran, IRAN. دانشجوی دکترای تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران Khashayar Ghazizadeh خشایار قاضی زاده ghazizadeh@shahed.ac.ir 10031947532846002779 10031947532846002779 Yes Assistant Professor, Faculty of Arts, Shahed University, Tehran, IRAN. دانشیار دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران Morteza Afshari مرتضی افشاری m_afshari700@yahoo.com 10031947532846002780 10031947532846002780 No Associate Professor, Faculty of Arts, Shahed University, Tehran, IRAN. دانشیار دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران