fa مطالعه‌ی تطبیقی حاشیه‌نگاری در سنت کتاب‌آرایی ایران اسلامی (مطالعه‌ی موردی: کتاب‌آرایی مکاتب تبریز ایلخانی، هرات تیموری و تبریز صفوی) مبانی نظری هنر اسلامی 2 پژوهشي Original Research <p style="text-align: justify;">حاشیه‌نگاری در فرهنگ تصویری ایران دارای جایگاه و اهمیت ویژه‌ای است. در تمامی آثار هنری شاهد حضور این عنصر بصری هستیم؛ از جمله در نقوش برجسته، ظروف سفالی و فلزی، فرش، پوشاک، منسوجات، معماری و تزیینات وابسته به آن مانند کاشی‌کاری و به‌ویژه در هنر کتاب‌آرایی ایران. حاشیه‌نگاری در آثار هنری ایران دارای هویت مستقل و کارکردهای گوناگون بوده و در دوره‌های مختلف تحولاتی داشته است. هدف از انجام این پژوهش دستیابی به قابلیت‌های زیباشناسانه‌ی حاشیه‌نگاری در سنت کتاب‌آرایی عصر اسلامی ایران و به‌ویژه در هنر کتاب‌آرایی دوره‌های ایلخانی، تیموری و صفوی است و در پی پاسخ به این پرسش است که با بررسی تطبیقی حاشیه‌نگاری در سنت کتاب‌آرایی دوره‌‌‌های ایلخانی، تیموری و صفوی چه قابلیت‌های زیباشناختی را می‌توان شناسایی کرد؟ این پژوهش به لحاظ هدف از نوع بنیادی است و با رویکردی تحلیلی_تطبیقی انجام شده و همچنین گردآوری اطلاعات آن به روش اسنادی و کتابخانه‌ای است. نتایج حاصل از بررسی‌ها حاکی از آن است که حاشیه‌نگاری یک مفهوم زیباشناسانه و یکی از عناصر مهم هنر ایران است که برگرفته از اصول و اندیشه‌های حکمی و عرفانی آن است و ریشه در باورها و جهان‌بینی شرقی دارد. از جمله‌ی این مفاهیم و شاخص‌ها می‌توان به ایجاد حریم امن، برجسته‌کردن موضوع و تأکید بر آن و معطوف‌کردن نگاه بیننده به درون قاب اشاره کرد. همچنین با بررسی ویژگی‌های این عنصر بصری به پایبندی هنرمند به اصولی چون اصل نحوست تربیع، اصل سلسله‌مراتبی و پیروی از نظام رنگی خاص پی بردیم که همگی از اصول زیباشناسانه‌ی هنر ایران‌اند و هدف از به کارگیری آن‌ها همانا بهتر دیده‌شدن اثر، آماده کردن نگاه مخاطب برای ورود به متن اصلی، ایجاد فضایی برای سکون و سکوت بصری و رابط و اتصال‌دهنده‌ی نگاه بیننده و اثر بوده است.&nbsp;&nbsp;</p> <p>Marginalia has a special position in the visual culture of Iran. We see the presence of this visual element in all works of art. including relief motifs, pottery and metal vessels, carpets, clothing, textiles, architecture and decorations related to it such as tiling and especially in the art of book design in Iran. Marginalization in Iranian works of art has an independent identity and various functions in different periods of development. The purpose of this research is to achieve the aesthetic capabilities of marginalia in the book-arrangement tradition of the Islamic era of Iran, and especially in the book-arrangement art of the Ilkhanid, Timurid and Safavid periods, and it seeks to answer the following question by adaptive examining the marginalia in the book-arrangement tradition of the Ilkhanid, Timurid and Safavid periods: What aesthetic features can be identified? This research is fundamental in terms of its purpose and was carried out with a adaptive-analytical approach, as well as the collection of information through documentary and library methods. The results of the research indicate that Marginalia is an aesthetic concept and an important element of Iranian art, derived from its philosophical principles and thoughts, rooted in Eastern beliefs and worldview. Among these concepts and indices, creating a safe space, highlighting the subject and emphasizing it and directing the viewer&#39;s gaze inwardly into the frame were noted. Evaluating the characteristics of this visual element, we discovered the artist&#39;s adherence to principles such as squared shape ominousness, hierarchical principle, and adherence to a specific color system, all of which are aesthetic principles of Iranian art. The aim of using these principles has been to better present the artwork, prepare the viewer&#39;s gaze for entry into the main text, create a space for visual calm and silence, and act as a mediator and connector between the viewer and the artwork.</p> حاشیه‌نگاری, زیبایی‌شناسی, کتاب‌آرایی, تبریز ایلخانی, هرات تیموری, تبریز صفوی Marginalia, Aesthetics, Book Design,Tabriz Ilkhanid School, Herat Timurid School, Tabriz Safavid School 25 55 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-667-1&slc_lang=fa&sid=1 Mozhgan Darvish مژگان درویش moj_shd@yahoo.com 10031947532846004536 0009-0002-4657-7641 No Art and Architecture Faculty, University of Science and Culture, Tehran, Iran دانشکده‌ هنر و معماری، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران Javad Alimohammadi Ardakani جواد علیمحمدی اردکانی jalimohammadi@yahoo.com 10031947532846004537 0009-0002-0822-9611 Yes Art and Architecture Faculty, University of Science and Culture, Tehran, Iran دانشکده‌ هنر و معماری، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران