fa تحلیل آیکونولوژیک کاشی‌نگاره‌ی نبرد انسان با شیر در کاخ گلستان: بازنمایی گفتمان مشروعیت‌بخشی قاجار طراحی و فرم در هنرهای اسلامی 1 پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">دوران قاجار را می‌توان آخرین دوره‌ی به‌کارگیری گسترده‌ی مضامین ادبی، تاریخی و مذهبی در کاشی‌کاری ایران دانست؛‌ در این دوران طراحان کاشی با بهره‌گیری از داستان‌های حماسی، غنایی، مذهبی و روایات تاریخی، سطوح بناهای مذهبی و غیرمذهبی را آراسته و مفاهیم فرهنگی و سیاسی را منتقل می‌کردند. نمونه‌ای شاخص از این آثار، قاب‌های کاشی‌ دیواره‌ی شرقی و جنوبی حیاط کاخ گلستان است که صحنه‌ی نبرد سوارکار با ببر و شیر را نشان می‌دهد. این نقش که ریشه در کهن‌الگوهای ‌تمدن‌های بین‌النهرینی دارد، در هنر ایرانی با عنوان نبرد بهرام با شیر شناخته‌ می‌شود و شرح آن در منابع تاریخی و ادبیات حماسی و غنایی به ‌تفصیل آمده است. با توجه به ‌ارزش و جایگاه مفهومی آن، این شمایل تا عصر قاجار به ‌صورت‌های گوناگون توسط هنرمندان ایرانی اجرا شده است. قاب کاشی بزرگ دیواره‌ی شرقی، که حدفاصل عمارت اصلی و ساختمان شمس‌العماره قراردارد، علاوه بر جنبه‌ی تزیینی ‌احتمالاً حاوی پیامی خاص بوده است. هدف اصلی پژوهش علاوه ‌بر معرفی و شناخت مجلس نبرد بهرام با شیر در قاب‌ کاشی دیواره‌ی شرقی حیاط کاخ گلستان، تحلیل و تفسیر آن بر اساس اسناد و منابع تاریخی برای دست‌یابی به ‌ارزش‌های نمادین پنهان آن است. سؤال اصلی پژوهش این است که مجلس روایی نبرد بهرام با شیر در قاب‌ کاشی دیوارۀ شرقی حیاط کاخ گلستان چه ویژگی‌هایی داشته و حاوی چه ارزش‌های نمادینی است؟ این پژوهش با بهره‌گیری از الگوی سه‌گانه‌ی توصیف، تحلیل و تفسیر آیکونولوژیک اروین پانوفسکی، و به روش کتابخانه‌ای و میدانی انجام‌ شده است. یافته‌های پژوهش نشان‌می‌دهند که مضمون نبرد بهرام با شیر در هنرهای تزیینی قاجار، به‌ویژه از عصر فتح‌علی‌شاه، با اهداف سیاسی و نظامی و به ‌منظور مشروعیت‌بخشی به ‌سلطنت به ‌کار گرفته ‌شده است. این مفهوم نمادین به‌تدریج در متون تاریخی نیز بازتاب یافت و لقب بهرام و اشاره به‌ نبرد او با شیر، به‌تدریج برای توصیف و ستایش فتح‌علی‌شاه و برخی دیگر از شاهان قاجار مورد استفاده قرار گرفت.&nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">The Qajar period is considered the last era of widespread use of literary, historical, and religious themes in &nbsp; Iranian tile decoration, adoring religious and secular buildings with scenes from epic, lyrical, and historical narratives. Some of these appear in the Golestan Palace courtyard tiles. On the eastern and southern walls, two panels depict a Horseman Fighting a tiger and a lion. A prominent example on the eastern wall shows a Horseman fighting a Tiger which is an archetype from Mesopotamian civilizations, But in Iranian art is known as the Fight of Bahram with the Lion. This theme, vividly depicted in historical sources, epic tales, and Persian lyrical literature, heled symbolic significance and appeared in various forms until the Qajar era. The large scale and placement of this panel likely conveyed beyond decoration. The main purpose of this research is to introduce, analyze, and interpret the Fight of Bahram with the Lion icon on the tile frame of the eastern wall of Golestan Palace, using historical sources to uncover its Symbolic values. The main question of the research is: &nbsp;What are the characteristics of the narrative scene of Bahram&#39;s Fight with the lion in the tile frame on the eastern wall of Golestan Palace&rsquo;s courtyard, and what symbolic values do they contain? Using Erwin Panofsky&rsquo;s three stages&mdash;description, analysis, and iconological interpretation&mdash;this study offers a new reading of this ancient motif in Qajar decorative arts. Based on library and field research, findings show that the Bahram&#39;s fight with the lion theme was used in Qajar decorative arts, since the era of Fath Ali Shah, for political and military purposes and legitimize the monarchy. Over time, this symbolic motif entered historical texts, where the title &quot;Bahram&quot; and his fight with the lion became associated with Fath Ali Shah and other Qajar rulers.</div> قاجار, کاخ گلستان, کاشی‌کاری, نبرد بهرام و شیر, آیکونولوژی Qajar, Golestan Palace, Tilework, Fight of Bahram and Lion, Iconology 99 124 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-718-1&slc_lang=fa&sid=1 Hossein Kamandlou حسین کمندلو h.kamandlou@semnan.ac.ir 10031947532846004542 0009-0003-9306-263X No Department of Art studies, Faculty of Research Excellence in Art University of Isfahan, Isfahan, Iran دانشکدۀ پژوهش‌های عالی هنر و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران Bahareh TaghaviNejad بهاره تقوی‌نژاد b.taghavinejad@aui.ac.ir 10031947532846004543 0009-0004-2478-8768 Yes Department of Handicrafts Faculty of Handicrafts, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran گروه صنایع دستی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران Golamreza Hashemi غلامرضا هاشمی gh.hashemi@aui.ac.ir 10031947532846004544 10031947532846004544 No Department of Handicrafts Faculty of Handicrafts, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran گروه صنایع دستی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران Zohreh Tabatabaei Jabali زهره طباطبایی جبلی z.tabatabaei@aui.ac.ir 10031947532846004545 10031947532846004545 No Islamic Art Department Faculty of Handicrafts, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran گروه هنر اسلامی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران