fa شمایل‌شناسی نقش‌مایه‌ی شیرین در سه قالیچه‌ی تصویری قاجاری با مضمون ‌آب‌تنی شیرین و نظاره‌ی خسرو بررسی و نقد هنرهای اسلامی در دوره معاصر 4 پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">قالی‌ها نیز همچون دیگر آثار هنری همواره بازتابی از تحولات فکری، فرهنگی و بصری جامعه بوده‌اند و بستری برای بازنمایی اندیشه‌ها، باورها و شرایط اجتماعی فراهم کرده‌اند. قالیچه‌های تصویری به‌عنوان یکی از جلوه‌های مهم تحولات هنری عصر قاجار، مضامین متنوعی چون تصویر پادشاهان، آثار باستانی ایران، داستان‌های حماسی و عاشقانه از ادبیات کلاسیک ایران، تصویر زنان و مضامین مذهبی را در‌برمی‌‌گرفتند. داستان عاشقانه‌ی خسرو و شیرین اثر منظوم نظامی‌گنجه‌ای شاعر قرن ششم ه.ق. سهم به‌سزایی در شکل‌گیری این قالیچه‌ها داشته‌ و پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که چرا و چگونه صحنه‌ی ‌آب‌تنی شیرین و نظاره‌ی خسرو در قالیچه‌های تصویری دوره‌ی قاجار بازنمایی شده و این بازنمایی چه ارتباطی با زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی و زیباشناختی دوره‌ی قاجار داشته است؟ هدف پژوهش، واکاوی دلالت‌های آشکار و پنهان نقش‌مایه‌ی شیرین با تمرکز بر تحلیل شمایل‌شناختی در سه نمونه قالیچه‌ی تصویری قاجاری با مضمون ‌آب‌تنی شیرین و نظاره‌ی خسرو است. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی و روش آن توصیفی-تحلیلی است. جمع‌آوری اطلاعات به‌ صورت کتابخانه‌ای بوده و نمونه‌های موردمطالعه، سه قالیچه‌ی ‌آب‌تنی شیرین است. یافته‌ها نشان می‌دهند پیوند عمیق ادبیات و تصویر موجب تصویرگری بسیاری از داستان‌های ادبی بر آثار هنری شد و قابلیت تصویرسازی فراوان در داستان خسرو و شیرین، آن ‌را بستر مناسبی برای نقش‌شدن بر قالیچه‌ها کرده است. نقش‌کردن تصویر ‌آب‌تنی شیرین بر قالیچه‌ها، متأثر از شرایط فرهنگی و اجتماعی دوره‌ی قاجار و شکل‌گیری اسطوره&lrm;ی زن فرنگی به‌عنوان زن ایده‌آل و حامل دلالت‌هایی از تغییر جایگاه زن در ذهنیت بصری آن دوره بوده است.&nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">Carpets, like other works of art, have always reflected the intellectual, cultural, and visual transformations of society and have provided a platform for representing ideas, beliefs, and social conditions. As one of the important manifestations of the artistic developments of the Qajar era, pictorial carpets included diverse themes such as images of kings, ancient Iranian works, epic and romantic stories of classical Iranian literature, images of women, and religious themes. The love story of Khosrow and Shirin, by the poet Nizami Ganjeh of the sixth century AH, played a significant role in the formation of these carpets. This study seeks to answer why and how the scene of Shirin bathing and Khosrow&rsquo;s gaze was represented in Qajar pictorial carpets, and what connections this representation had with the social, cultural, and aesthetic contexts of the Qajar era? The research aims to analyze the explicit and implicit implications of the motif of Shirin, through an iconological analysis of three Qajar pictorial rugs. This research is fundamental in purpose and its method is descriptive-analytical. Data collection was done through a library research and the samples were three Shirin&rsquo;s Bathing rugs. The findings show that the close connection between literature and image led to the depiction of many literary stories on artworks. The high potential for visualizing the story of Khosrow and Shirin made it an ideal subject for representation on carpets. The representation of Shirin&rsquo;s bathing scene on rugs was influenced by the cultural and social conditions of the Qajar period and the emergence of the myth of the foreign woman as an idealized woman and carrying implications of the changing position of women in the visual mentality of that period.</div> Qajar, Pictorial carpet, Shirin’s bath, Iconology, Erwin Panofsky 57 77 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-729-1&slc_lang=fa&sid=1 Abolghasem Dadvar ابواالقاسم دادور a.dadvar@alzahra.ac.ir 10031947532846004538 10031947532846004538 Yes Art Research Department, Faculty of Art, Alzahra University, Tehran, Iran گروه پژوهش هنر، دانشکده‌ هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران Elaheh Panjehbashi الهه پنجه‌باشی e.panjehbashi@alzahra.ac.ir 10031947532846004539 10031947532846004539 No Painting Department, Faculty of Art, Alzahra University, Tehran, Iran گروه نقاشی، دانشکده‌ هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران Shaghayegh Godazgar شقایق گدازگر Shaghayegh.godazgar@gmail.com 10031947532846004540 0009-0008-3936-3884 No Art Research Department, Faculty of Art, Alzahra University, Tehran, Iran گروه پژوهش هنر، دانشکده‌ هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران