fa عناصر تأثیرگذار در بازنمایی نقش ‌زن در دوزخ معراج‌نامه‌ی میرحیدر و کمدی‌الهی دانته اثر گوستاو دوره مبانی نظری هنر اسلامی 2 پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">&nbsp;داستان‌های دینی همواره فضای مناسبی برای بازآفرینی در بستر هنر و فرهنگ یک ملت بوده‌اند. از جمله‌ی این داستان‌ها، ماجرای معراج است که شاخص‌ترین نمونه‌ی آن معراج حضرت محمد (ص) در دین اسلام است که هدف بسیاری از هنرمندان برای بازآفرینی گشته است. این قضیه به دین اسلام محدود نیست و در ادیان مختلف از جمله دین مسیحیت، جایگاه ویژه‌ای دارد؛ از نمونه‌های آن می‌توان به کمدی ‌الهی دانته که تا حدودی برگرفته از فضای معراج در اسلام است اشاره کرد. از عناصر مهم پرداخته‌شده در معراج‌نامه‌ها تصویرگری زنان است. زنان در دوزخ، به‌عنوان نمودی از گناه و در حال عذاب، و در بهشت به‌عنوان نمودی از تقدس و نور تصویر شده‌اند. پژوهش حاضر سعی دارد با رویکردی تطبیقی به مطالعه و تحلیل تصویر زن، در دو نسخه از معراج‌نامه‌های دینی، معراج‌نامه‌ی میرحیدر و کمدی‌الهی دانته اثر گوستاو دوره بپردازد. روش جمع‌آوری اطلاعات از منابع کتابخانه‌ای، آرشیوی و آنلاین بوده و نوع انتخاب داده‌ها به ‌صورت هدفمند و غیرتصادفی و از میان نگاره‌های دو نسخه، نگاره‌هایی هستند که در آن‌ها زنان در دوزخ ترسیم شده‌اند. برای پیشبرد اهداف مقاله از نظریه‌ی نگاه مردانه‌ی جان برجر، و نظریه‌ی جنسیتی و فمینیستی لیندا ناکلین در مورد بازنمایی تصویر زن در هنر دینی، بهره گرفته شده است. و هدف از آن بیان جایگاه زن به‌عنوان عنصری مهم و تأثیرگذار در هنر دینی و چگونگی بازآفرینی اوست. سؤالی که مطرح می‌شود، تفاوت‌های بازنمایی زنان در دوزخ دو اثر مذکور تحت‌تأثیر چه عوامل فرهنگی و دینی است؟ یافته‌های پژوهش حاکی از آن است، با این‌که دو نسخه در بازنمایی نقش زنان در دوزخ تفاوت‌های اساسی، آن‌هم به‌خاطر تفاوت در نوع نگرش جامعه و دین، با یکدیگر دارند، ولی در مواردی نظیر نوع گناهان انجام‌شده توسط زنان، نوع نگاه و رفتارهای نسبت‌داده‌شده به آن‌ها، هدفی که نقاش از بازنمایی دوزخ و عنصر زن در جامعه‌ی روزگار خود داشته با یکدیگر اشتراکاتی دارند و این اشتراکات حاصل از یکسانی در روح دین و هنر قدسی است که با تفاوت در بستر و بازنمایی هم شباهت‌های خود را به نمایش می‌گذارد.&nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">&nbsp;Religious narratives have consistently served as a significant space for reinterpretation within the context of a nation&#39;s art and culture. Among these narratives, the Mi&#39;raj (assention) that is the ascension of Prophet Muhammad in Islam has been a central theme for many artists seeking to reimagine it. This theme is not exclusive to Islam and holds a special place in various other religions, including Christianity. One such example is Dante&rsquo;s Divine Comedy, which is partly influenced by the concept of Mi&#39;raj in Islam. A key element explored in Mi&#39;raj-literature is the representation of women, depicted in Hell as symbols of sin and torment, and in Paradise as embodiments of sanctity and light. This research adopts a comparative-analytical approach to investigate the influential factors in the portrayal of women in Hell across two Mi&#39;raj-manuscripts including The Mi&#39;raj-nameh of Mir Haydar and Gustave Dor&eacute;&rsquo;s illustrations of Dante&rsquo;s Divine Comedy. The data collection method involved library, archival, and online resources, with a purposive and non-random selection of images specifically depicting women in hell from both texts. To advance the objectives of the study, John Berger&rsquo;s theory of the Male gaze, and and Linda Nocklin&#39;s gender and feminist theory on the representation of women in religious art have been utilized. with the aim of analyzing the role of women as significant and impactful figures in religious art. The central question posed is: What cultural and religious factors contribute to the differences in the portrayal of women in Hell in these two works? The findings indicate that although the two versions differ substantially in their representations of women in Hell due to variations in the societal and religious outlooks of the time there are shared elements, such as the types of sins committed by women, the attitudes and behaviors attributed to them, and the artists&#39; goals in depicting Hell and the role of women in their contemporary societies. These commonalities arise from the shared essence of sacred religion and art, which, despite differences in context and representation, reveal striking similarities in their portrayal.</div> تصویر زن, معراج‌نامه‌ی میرحیدر, کمدی‌الهی دانته, هنر دینی, نگارگر Religious Art, Femal Representation, Divine Comedy, Mirajname 121 142 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-726-1&slc_lang=fa&sid=1 Hannaneh Bagheri حنانه باقری bagheri.h@modares.ac.ir 10031947532846004743 0009-0006-9279-9893 No Islamic Art Department, Faculty of Art, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran گروه هنر اسلامی، دانشکده‌ هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Mahnaz Shayestehfar مهناز شایسته فر shayesteh@modares.ac.ir 10031947532846004744 10031947532846004744 Yes Islamic Art Department, Faculty of Art, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran گروه هنر اسلامی، دانشکده‌ هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران