fa تولد گالری در ایران: کارکرد دوگانه نقاش‌خانه ی صنیع‌الملک به‌مثابه نهادی نوظهور بررسی و نقد هنرهای اسلامی در دوره معاصر 4 پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">این مقاله به بررسی تحول در کارکرد اجتماعی هنر در ایران عصر ناصری می‌پردازد و بر این فرضیه استوار است که نقاش‌خانه‌ی دولتی صنیع‌الملک (تأسیس ۱۲۷۸ ه.ق)، نهادی با کارکرد دوگانه و نقطه‌‌ی عطفی در تاریخ هنر ایران بود. این نهاد در تقابل با نظام سنتی و درون‌گرای استاد-شاگردی که هنر را به‌مثابه رازی مقدس در انحصار کارگاه‌های خصوصی نگه می‌داشت، برای نخستین بار در تاریخ ایران به‌مثابه یک نگارخانه عمومی عمل کرد. این پژوهش با اتکا بر تحلیل اسناد دست اول، به‌ویژه اعلان‌های رسمی تأسیس نقاش‌خانه در روزنامه‌ی دولت علیّه ایران، و با در نظر گرفتن بستر تحولات ناشی از سفر صنیع‌الملک به اروپا، به تحلیل این دو کارکرد می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که نقاش‌خانه از یک سو با ارائه‌ی آموزش مدون به سبک اروپایی و فراخوان عمومی برای جذب شاگرد، نظام آموزشی انحصاری سنتی را در هم شکست و از سوی دیگر، با اختصاص دادن روز جمعه برای بازدید سایر اصناف، به صورت آگاهانه فضایی برای نمایش عمومی هنر ایجاد کرد. این اقدام، یک گسست بنیادین بود که هنر را از امری خصوصی به پدیده‌ای اجتماعی بدل ساخت، مفهوم مخاطب را خلق کرد، به بازتعریف جایگاه اجتماعی هنرمند انجامید و سنگ بنای نهادهای هنری نوین در ایران را گذاشت.</div> <div style="text-align: justify;">The present study examines the transformation in the social function of art in Iran during the period of Nāser al-Din Shāh Qājār (r. 1848&ndash;1896), hypothesizing that Sani&rsquo;-ol-Molk&rsquo;s &ldquo;Naqqāsh-khāneh Dowlatī&rdquo; (State Painting School, established in 1861 CE (1278 AH), was a dual-function institution and a pivotal turning point in Iranian art history. In contrast to the traditional, introverted master-apprentice system that confined art as a &ldquo;sacred secret&rdquo; within private workshops, this institution acted as the first &ldquo;public art gallery&rdquo; in Iran. Drawing on the analysis of primary sources, particularly official announcements in the Dowlat-e &#39;Aliyye-ye Irān newspaper, and contextualizing the transformations following Sani&rsquo;-ol-Molk&rsquo;s journey to Europe, this research analyzes its two functions. The findings indicate that, on one hand, the Naqqāsh-khāneh shattered the exclusive traditional educational system by offering a codified, European-style curriculum and issuing a public call for students. On the other hand, by dedicating Fridays for visits by &ldquo;all other guilds,&rdquo; it consciously created a space for the &ldquo;public exhibition&rdquo; of art. This act was a fundamental rupture that transformed art from a private affair into a social phenomenon, created the concept of the &ldquo;audience,&rdquo; redefined the social status of the artist, and laid the foundation for modern art institutions in Iran.</div> صنیع‌الملک, نقاش‌خانه, گالری, نگارخانه, هنر قاجار Sāni’-ol-Molk, Naqqāsh-khāneh, Gallery, Qājār Art, Art Institution 209 223 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-756-1&slc_lang=fa&sid=1 Siamak Rahimi سیامک رحیمی siamak.rahimi@pnu.ac.ir 10031947532846004555 10031947532846004555 Yes Faculty of Art and Architecture, Payame Noor University, Tehran, Iran دانشکده هنر و معماری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Mansour Hosseinpour Mizab منصور حسین پور میزاب m.hosseinpour@pnu.ac.ir 10031947532846004556 10031947532846004556 No Faculty of Art and Architecture, Payame Noor University, Tehran, Iran دانشکده هنر و معماری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Meysam Sadeghpour میثم صادق پور m.sadeghpour@pnu.ac.ir 10031947532846004557 10031947532846004557 No Faculty of Art and Architecture, Payame Noor University, Tehran, Iran دانشکده هنر و معماری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Farnaz Haghighat Parast فرناز حقیقت پرست Farnaz.hagigatparast@gmail.com 10031947532846004558 0009-0002-9565-6602 No Independent Researcher, Tabriz, Iran پژوهشگر مستقل، تبریز، ایران