fa بررسی طرح و الگوهای ساختاری شاخص در نقوش قالی‌های غرب و جنوب غرب افغانستان طراحی و فرم در هنرهای اسلامی 1 پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">قالی‌های مناطق غرب و جنوب‌غرب افغانستان، به‌ویژه در استان‌های هرات، فراه، نیمروز، بادغیس، غور و هلمند، از مهم‌ترین نمودهای هنر مردمی این سرزمین به ‌شمار می‌آیند. این نواحی که در مجاورت مرز ایران و حوزه‌ی فرهنگی خراسان قرار دارند، از دیرباز محل سکونت طایفه‌ها و قبایل گوناگونی همچون بلوچ‌ها، تیموری‌ها، ابدالی‌ها و صافی‌ها بوده‌اند و تنوع قومی و فرهنگی آن‌ها نقش مؤثری در شکل‌گیری سنت‌های قالی‌بافی داشته است. قالی‌های این مناطق با بهره‌گیری از نقوش هندسی، گیاهی، انسانی و حیوانی و با ساختارهایی عمدتاً انتزاعی، بازتابی از تجربه‌های تاریخی، معیشت سنتی، مهاجرت و تحولات اجتماعی معاصر به شمار می‌آیند. هدف از نگارش پژوهش حاضر، تحلیل ابعاد هنری و زیبایی‌شناختی طرح و نقش قالی‌های غرب و جنوب‌غرب افغانستان و شناسایی لایه‌های نمادین و فرهنگی نهفته در آن‌هاست. در واقع نگارندگان در پی پاسخ به این پرسش هستند که این قالی‌ها چگونه توانسته‌اند ضمن حفظ اصالت‌های سنتی، بازتابی از شرایط تاریخی و اجتماعی معاصر را در ساختار بصری خود جای دهند؟ ضرورت انجام پژوهش از آن‌جا ناشی می‌شود که مطالعات پیشین عمدتاً بر جنبه‌های فنی و اقتصادی قالی افغانستان متمرکز بوده و کم‌تر به تحلیل هنری و نمادین قالی‌های این محدوده‌ی جغرافیایی پرداخته‌اند؛ از این ‌رو، شکاف معناداری در مطالعه‌ی ابعاد بصری و فرهنگی این دست‌بافته‌ها وجود دارد. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است و گردآوری داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، بررسی میدانی و مشاهده‌ی مستقیم نمونه‌های قالی مربوط به هفتاد سال اخیر صورت گرفته است. نمونه‌گیری به ‌صورت هدفمند انجام شده و ۱۷ تخته قالی بر اساس معیارهایی چون اصالت بافت، وضوح نقش‌مایه‌ها، تعلق جغرافیایی معتبر و قدمت قابل استناد انتخاب شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهند که قالی‌های منطقه را می‌توان در سه الگوی اصلی شامل قالی‌های بلوچی، قالی‌های جنگی و قالی‌های تصویری (ادرسکند، ارادت و جنگی) طبقه‌بندی کرد؛ الگویی که بیانگر نقش قالی به‌عنوان حامل معنا، حافظه‌ی تاریخی و هویت فرهنگی است.</div> <div style="text-align: justify;">The carpets of western and southwestern Afghanistan&mdash;particularly those produced in Herat, Farah, Nimroz, Badghis, Ghor, and Helmand&mdash;represent some of the most distinguished expressions of Afghan folk art. These regions, situated along the border with Iran and within the broader cultural sphere of historic Khorasan, have long been inhabited by diverse ethnic and tribal groups such as the Baluch, Taimuri, Abdali, and Safi, each maintaining distinctive weaving traditions. This study examines the artistic, aesthetic, and symbolic dimensions of carpets from these provinces, seeking to uncover the visual and cultural layers embedded in their designs. Using a descriptive&ndash;analytical approach based on field observation and archival study, seventeen authentic carpets produced over the past seventy years were analyzed. The findings show that these carpets can be categorized into three main types: Baluchi carpets, characterized by dense geometric patterns and dark palettes; War carpets, integrating military motifs such as tanks, guns, and helicopters into traditional compositions; and Pictorial carpets, which depict human figures and devotional imagery. These categories reveal the coexistence of tradition and innovation within the weaving culture of the region, reflecting both the endurance of nomadic symbolism and the impact of contemporary socio-political realities.</div> الگوهای طراحی, طرح و نقش, قالی افغانستان, قالی جنگ, قالی ارادت Design Patterns, Designs and Motifs, Afghan Carpet, War Carpet, Iradat Carpet 191 216 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-694-2&slc_lang=fa&sid=1 Hamid Abdollahi حمید عبداللهی hamidabdollahi.edu@gmail.com 10031947532846004734 0009-0009-2191-3750 No Carpet Department, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran گروه فرش، دانشکده‌ هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Sepehr Qasemi سپهر قاسمی sepehr1378qasemi@gmail.com 10031947532846004735 0009-0002-2940-6904 Yes Carpet Department, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran گروه فرش، دانشکده‌ هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Ashkan Rahmani اشکان رحمانی rahmani.ashkan@yahoo.com 10031947532846004736 10031947532846004736 No Carpet Department, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran گروه فرش، دانشکده‌ هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران