fa تأثیر هنر نساجی ایران دوره قاجار بر منسوجات جنبش آرت‌نوو: رویکرد تطبیقی طراحی و فرم در هنرهای اسلامی 1 پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">در هنگامۀ پرآشوب قرن نوزدهم، زمانی که جهان در آستانۀ دگرگونی‌های عمیق اجتماعی و صنعتی قرار داشت، جنبشی نوظهور از دل هنر و صنایع‌دستی سر برآورد؛ جنبشی به نام آرت‌نوو که به عنوان واکنشی در برابر تولید انبوه و تکراری محصولات صنعتی شکل گرفت. این سبک که در اواخر قرن نوزدهم میلادی نخست در اروپا پدیدار شد، بازتابی از گرایش به طبیعت، اصالت و زیبایی‌هایی بود که در دنیای مدرن در معرض فراموشی قرار گرفته بودند. در آن سوی جهان، ایرانِ دوران قاجار، به رغم عبور از تلاطمات داخلی و نفوذ قدرت‌های خارجی، همچنان یکی از مهم‌ترین مراکز فرهنگی و هنری شرق بود. این دوره که هم‌زمان با تلاقی سنت و نوگرایی جریان داشت، شاهد تلاش‌هایی برای احیای هنرهای بومی و معرفی آن‌ها به جهان غرب بود. هنر ایرانی، به‌ویژه در قالب قالی‌های نفیس و منسوجات فاخر، توجه هنرمندان و مجموعه‌داران اروپایی را به خود جلب کرد و به یکی از منابع الهام‌بخش جنبش آرت‌نوو تبدیل شد. هدف اصلی این مقاله، تبیین ماهیت و میزان تأثیرپذیری طراحان آرت‌نوو از ساختار، نقوش و رنگ‌بندی منسوجات قاجاری است؛ به گونه‌ای که مشخص گردد این تعامل هنری چگونه به بازتولید مفاهیم زیبایی‌شناختی شرق در بستر مدرنیسم غربی انجامیده‌ است. این پژوهش از نظر محتوا دارای رویکردی توصیفی-تحلیلی است و برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از روش کیفی بهره گرفته شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه در نمونه‌هایی نظیر تولیدات تجاری زیگلر، دخل و تصرف در ساختار نقوش برای همسویی با سلیقه غرب مشهود است، اما در آثار هنرمندان پیشرو، تأثیرپذیری عمدتاً در نظام رنگ‌بندی نمود یافته است. این امر نشان‌دهندۀ رویکردی است که در آن، غنای رنگی و هارمونی بصری هنر ایرانی به‌عنوان منبع الهام به کار رفته، در حالی‌که ساختار طرح‌ها و نقوش مورد استفاده، از منابعی متنوع و متفاوت نشأت گرفته‌اند.</div> <div style="text-align: justify;">In the turbulent atmosphere of the nineteenth century, when the world stood on the threshold of profound social and industrial transformations, a new movement emerged from the realm of art and craftsmanship: Art Nouveau. This movement arose as a reaction against the mass production and repetitive nature of industrial goods. First appearing in Europe in the late nineteenth century, Art Nouveau reflected a renewed inclination toward nature, authenticity, and aesthetic values increasingly threatened with oblivion in the modern world. Meanwhile, on the other side of the world, Qajar-era Iran&mdash;despite internal upheavals and the growing influence of foreign powers&mdash;remained one of the most significant cultural and artistic centers of the East. This period, marked by the intersection of tradition and modernity, witnessed efforts to revive indigenous arts and introduce them to the Western world. Iranian art, particularly in the form of exquisite carpets and luxurious textiles, attracted the attention of European artists and collectors and became an important source of inspiration for the Art Nouveau movement. The primary aim of this article is to elucidate the nature and extent of Art Nouveau designers&rsquo; engagement with the structures, motifs, and color schemes of Qajar textiles, and to clarify how this artistic interaction contributed to the rearticulation of Eastern aesthetic concepts within the framework of Western modernism. Methodologically, this research adopts a descriptive&ndash;analytical approach and employs qualitative methods for data analysis. The findings indicate that although commercial examples&mdash;such as Ziegler productions&mdash;exhibit alterations in motif structures to align with Western tastes, the works of pioneering artists demonstrate influence primarily in terms of color systems. This suggests an approach in which the chromatic richness and visual harmony of Iranian art served as a key source of inspiration, while the structural composition of designs and motifs was derived from diverse origins.</div> ایران, منسوجات, قاجار, آرت‌نوو, تأثیر هنری Iran, Textiles, Qajar, Art Nouveau, Artistic Influence 0 0 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-757-1&slc_lang=fa&sid=1 Fargol Zarafshan فرگل زرافشان fargol.zarafshan2018@gmail.com 10031947532846005336 0009-0004-7468-1045 Yes Department of Textile & Fashion Design, Faculty of Practical Art, Tehran University of Art, Tehran, Iran گروه طراحی پارچه و لباس، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران Manzar Mohammadi منظر محمدی ma.mohammadi@art.ac.ir 10031947532846005337 0009-0008-3307-3560 No Department of Textile & Fashion Design, Faculty of Practical Art, Tehran University of Art, Tehran, Iran گروه طراحی پارچه و لباس، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران