fa گونه‌شناسی و گاه‌شناسی تطبیقی آرایه‌های معماری مسجد جامع هفتشویه، اصفهان تکنیک و اجراء در هنرهای اسلامی 3 پژوهشي Original Research <div style="text-align: justify;">تنوع و پیشرفت در اجرای آرایه‌های آجرکاری، گچ‌بری و کاشی کاری عموماً در قرون میانی اسلامی به‌ویژه در دوره‌های سلجوقی و ایلخانی رخ می‌دهد. وجود انواع طرح‌های هندسی، گیاهی، اسلیمی و کتیبه به &nbsp;صورت مجزا یا در ترکیب با یکدیگر در بدنه‌ی بناهای مختلف این دوره‌ها اعم از بناهای مذهبی و غیرمذهبی حاکی از این ادعاست. مسجد جامع هفتشویه از جمله بناهای مهم قرون میانی اسلامی است که تاکنون در ارتباط با گونه ‌شناسی آرایه های آن مطالعه‌ی منسجمی انجام‌نشده است؛ بنابراین در پژوهش حاضر تلاش شده است تا با استفاده از میراث نوشتاری، رجوع در محل به ‌منظور مستندسازی، عکاسی و طراحی از آرایه‌ها و مطالعه‌ی تطبیقی با نمونه های مشابه به گونه شناسی آرایه های معماری آن پرداخته شود. سؤال مهم پژوهش حاضر عبارت است از: آرایه های معماری مسجد جامع هفتشویه به چندگونه تقسیم می‌شوند و گاه‌شناسی آن‌ها بر مبنای مطالعات تطبیقی چگونه تبیین می‌شود؟ نتایج پژوهش نشان می دهد که آرایه‌های کاشی کاری (پنج گونه)، آجرکاری (سه گونه) و گچبری (شش گونه) عمده‌ی آرایه‌های مسجد را به خود اختصاص داده‌اند و با توجه به مطالعات تطبیقی با نمونه‌های مشابه تاریخ‌گذاری آن‌ها عموماً به دوره‌ی ایلخانی و در مواردی از جمله برخی نمونه‌های آجرکاری به دوره‌ی سلجوقی و برخی نمونه‌های کاشی به دوره‌ی صفوی منسوب می‌شوند.</div> <div style="text-align: justify;">The diversity and advancement in the execution of brickwork, stucco, and tilework ornaments generally occurred in the Islamic medieval centuries, particularly during the Seljuk and Ilkhanid periods. The presence of various geometric, vegetal, eslimi, and epigraphic designs, either individually or in combination, in the fabric of different religious and non-religious buildings from these eras attests to this claim. The Jameh Mosque of Haftshoyeh is among the important buildings of the Islamic medieval centuries for which a cohesive study on the typology of its ornaments has not yet been conducted. Therefore, the present research endeavors to address the typology of its architectural ornaments by utilizing written heritage, on-site visits for documentation, photography, and design of the ornaments, and comparative studies with similar examples. The main research question is: 1. Into how many types can the architectural arrays of the Jameh Mosque of Haftshoyeh be divided, and how can their chronology be explained based on comparative studies? The research findings indicate that tilework (five types), brickwork (three types), and stucco (six types) constitute the majority of the mosque&rsquo;s decorations. Based on comparative studies with similar examples, their dating is generally attributed to the Ilkhanid period, with some instances, such as certain brickwork examples, belonging to the Seljuk period, and some tilework examples to the Safavid period.</div> جامع هفتشویه, آرایه‌های معماری, دوره‌سلجوقی, دوره‌‌ ایلخانی,‌ گونه‌شناسی Haftshoyeh Jameh, Architectural Ornaments, Seljuk Period, Ilkhanid Period, Typology 263 293 http://jih-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-615-2&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Razani مهدی رازانی m.razani@tabriziau.ac.ir 10031947532846004741 10031947532846004741 Yes Department of Conservation and Archaeometry, Faculty of Cultural Materials Conservation,Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran گروه مرمت و باستان‌سنجی، دانشکده‌ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Yadolah Haydaey Babakamal یدالله حیدری باباکمال y.haydaribabakamal@tabriziau.ac.ir 10031947532846004742 10031947532846004742 No Department of Archaeology, Faculty of Cultural Materials Conservation, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran گروه باستان‌شناسی، دانشکده‌ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران