دوفصلنامه
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- گروه صنایع دستی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران ، a.sheikhi@art.ac.ir
2- گروه هنراسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
3- گروه مطالعات تاریخی هنراسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، تهران، ایران
2- گروه هنراسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
3- گروه مطالعات تاریخی هنراسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، تهران، ایران
چکیده: (20 مشاهده)
با وجود جایگاه بیبدیل محراب بهعنوان شاخصترین عنصر هویتی در معماری مذهبی ایران، پژوهشهای پیشین عمدتاً به مطالعه ی ادوار سلجوقی و ایلخانی متمرکز بودهاند و متمرکز به مطالعهی تطبیقیِ همزمانِ سیر تحول فرم و نقش(ساختاری و هنری) محرابها در سهدورهی متوالی صفوی، قاجار و پهلوی در اصفهان پرداختهاند. این خلأ پژوهشی، مسئلهای است که درک جامع از روند دگرگونی در گذار از سنت به مدرنیته را با نقص مواجه میکند. ساخت بناهای عام المنفعه از مساجد تا کاخ، پل، خیابان و باغهای زیبا در ادوار صفوی، قاجار و پهلوی توسعه یافته است و در این بین هنرمندان در نهایت دقت، مهارت خویش را به کار گرفته و سعی در آراستگی هر چه بیشتر بناهای مذهبی بهویژه مساجد داشته که نقطه عطف آن را در محرابها میتوان مشاهده کرد. هدف پژوهش پیش رو، شناخت فرم و عناصر بصری محرابهای ادوار صفوی، قاجار و پهلوی در اصفهان بوده و به دنبال پاسخ بدین پرسش است که سیر تحول فرم و نقش در محرابهای ادوار صفوی، قاجار و پهلوی در اصفهان چگونه است؟ این تحقیق از نوع کیفی و به لحاظ هدف، بنیادی و از نظر ماهیت و روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی بوده و روش گردآوری اطلاعات کتابخانهای و به صورت میدانی است. یافتهها نشان میدهد ساختار کلی محراب، اکثراً بهصورت مستطیل-جناغی و در جزئیات مانند نقوش، رنگ، پیچ تزئینی و حجم گلدانی متفاوت هستند. در دوره صفوی، نقوش حالت ساده-تجریدی-غیر واقعگرا، و در دوره قاجار، واقعگرا-ناتورالیستی بهصورت آبرنگی و سایهروشن است. رنگ غالب در دوره صفویه، لاجوردی و فیروزهای و در دوره قاجار، رنگهای سایهروشن بهکار گرفته شد. در دوره پهلوی نیز، فرم محرابها به سمت سادهسازی گرایش یافته و بسیاری از عناصر تزئینی مانند مقرنس، کاشیپیچ و گلدانیها بهصورت حداقلی و کاربردی مورد استفاده قرار گرفتهاند. رنگهای غالب در این دوره شامل طیفهای خاکی، قهوهای، یشمی و کرم بوده و کتیبهها نیز با ترکیب خط نستعلیق و کوفی در قالبهای هندسی اجرا شدهاند. کتیبههای صفوی با قلم کوفی و ثلث و کتیبههای قاجاری نستعلیق و ثلث در محراب اجرا شده و محتوای کتیبهها در تمامی ادوار قرآنی، اسماً الهی، تاریخ و نام استاد است.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
