1- دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
2- گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران ، mrgh73@yahoo.com
چکیده: (311 مشاهده)
گروهی از نسخ خطی مصور اسلامی، کتابهای علمی است که از آن میان میتوان به علمالحیل یا مکانیک اشاره کرد. علاوه بر نسخههای علمالحیل، در نسخه های متنوعی در حوزه های علوم کشاورزی، نظامی، معماری و غیره نیز تصاویر قابل توجهی از دستگاه ها و ابزارهای مکانیکی یافت میشود. این مقاله با هدف بررسی شانزده نمونه از تصاویر ابزارها و دستگاه های موجود در نسخ خطی مرتبط با علم مکانیک در سده های ششم تا یازدهم هجری و تطابق آنها با ویژگی های اینفوگرافیک مدرن انجام پذیرفته است. همچنین چگونگی سیر تطورِ ارائه بصری اطلاعات در این نمونه ها نیز در پژوهش حاضر مورد بحث قرار گرفته است. تصاویر منتخب در چهار گروه بررسی شدهاند: 1) ساعت شمارها، 2) جنگافزارها، 3) جرثقیل ها و ترازوها و 4) دستگاه های آب کشی و آب رسانی و تحلیل نمونه های پژوهش از طریق روش های توصیفی-تحلیلی و تطبیقی انجام شده است. بر اساس بررسی اولیه نمونه ها این تصاویر عموماً به نمایش شکل کلی دستگاه ها، ارائه اجزا و قطعات و سازوکار ارتباطی میان آن ها با استفاده از نشانههای راهنما پرداخته اند و یا به کمک نوشتار، هر بخش از دستگاه را معرفی کرده اند. یافته های پژوهش نشان میدهد که تعداد قابل توجهی از این تصاویر با ویژگیهای اساسی اینفوگرافیک یعنی ارائه اطلاعات بهصورت خلاصه شده و قابل فهم، تعیین روابط علت و معلولی میان داده ها و نمایش تغییرات و روندها در ارائه مفاهیم تطابق دارند. از این نظر می توان آن ها را اجداد اینفوگرافیک-های امروزی دانست. همچنین، نتایج حاکی از آن است که بهلحاظ تکنیک این تصاویر نزدیک به نمودارهای تصویری یا شماتیک امروزی هستند که برای نمایش فنی دستگاهها و فرایندها کاربرد دارند. از میان ابزارهای کاربردی در طراحی اینفوگرافیک های مدرن نیز به نظر می رسد طراحی جزئیات بهصورت مجزا از تصویر اصلی و استفادۀ نمادین از رنگ ها، تا قرن یازدهم هجری در تصاویر علمالحیل اسلامی کاربرد نداشته است.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
تکنیک و اجراء در هنرهای اسلامی دریافت: 1404/11/13 | پذیرش: 1405/3/18