دوفصلنامه
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- ، Shakorim630@gmail.com
چکیده: (17 مشاهده)
چکیده
شیلا بلر در کتاب «نخستین کتیبههای دوران اسلامی ایرانزمین» با بهرهگیری از رویکردی تاریخنگارانه، کتیبههای معماری پنج قرن نخست اسلامی را مورد بررسی قرار داده است. بلر با گردآوری گستردهترین مجموعه از کتیبههای پنج قرن نخست، کوشیده گاهشناسی دقیقی از بناهای این دوره ارائه دهد. رویکرد او مبتنی بر تاریخنگاری خطی و مستندنگاری سبکشناسانه، گرچه راهگشای پژوهشهای بعدی بوده، اما خالی از کاستی نیست. پژوهش حاضر با رویکردی «تحلیلی-انتقادی» در صدد آشکارسازی کاستیهای بنیادین این روششناسی است. استدلال اصلی این است که روش بلر علیرغم غنای تاریخی، به دلیل غلبه نگاه فرمالیستی، دچار تقلیلگرایی شده؛ او کتیبهها را عمدتاً اسنادی صرف برای تعیین قدمت و انتساب بناها میداند و از لایههای چندگانه معنایی غافل میماند. برای رهایی از این محدودیت، مقاله پرسش محوری را مطرح میسازد که چگونه میتوان از خوانش خطی بلر به تحلیل نشانهشناختی گذر کرد که در آن کتیبهها متنی پویا و تعاملگرا با مخاطب تلقی شوند. با کاربست روش توصیفی-تحلیلی و مدلسازی نشانهشناختی (که در آن پیچیدگی فرمی C تابعی از دلالتهای هژمونیک M است)، ساختارهای پنهان قدرت را واکاوی میکنیم. یافتهها نشان میدهد بلر از دو مؤلفه غفلت کرده: نخست، کارکرد کتیبهها بهعنوان «تصویر-متنهای ایدئولوژیک» در گفتمان قدرتِ حاکم که مشروعیتبخش حاکمان بوده؛ و دوم، گسست تحلیلهای وی از بستر کالبدی و فضایی معماری، در حالی که جایگیری فیزیکی کتیبه (مانند سردر یا محراب) بر دریافتِ مخاطب تأثیر میگذارد. در نهایت، این پژوهش الگویی جایگزین برای گذار از تاریخنگاریِ توصیفی به نشانهشناسیِ ساختارگرا ارائه میدهد که در آن تعامل دیالکتیکی «متن» و «معماری» محور تحلیل قرار میگیرد و کتیبهها نظامهای نشانهای چندلایه بازخوانی میشوند.
شیلا بلر در کتاب «نخستین کتیبههای دوران اسلامی ایرانزمین» با بهرهگیری از رویکردی تاریخنگارانه، کتیبههای معماری پنج قرن نخست اسلامی را مورد بررسی قرار داده است. بلر با گردآوری گستردهترین مجموعه از کتیبههای پنج قرن نخست، کوشیده گاهشناسی دقیقی از بناهای این دوره ارائه دهد. رویکرد او مبتنی بر تاریخنگاری خطی و مستندنگاری سبکشناسانه، گرچه راهگشای پژوهشهای بعدی بوده، اما خالی از کاستی نیست. پژوهش حاضر با رویکردی «تحلیلی-انتقادی» در صدد آشکارسازی کاستیهای بنیادین این روششناسی است. استدلال اصلی این است که روش بلر علیرغم غنای تاریخی، به دلیل غلبه نگاه فرمالیستی، دچار تقلیلگرایی شده؛ او کتیبهها را عمدتاً اسنادی صرف برای تعیین قدمت و انتساب بناها میداند و از لایههای چندگانه معنایی غافل میماند. برای رهایی از این محدودیت، مقاله پرسش محوری را مطرح میسازد که چگونه میتوان از خوانش خطی بلر به تحلیل نشانهشناختی گذر کرد که در آن کتیبهها متنی پویا و تعاملگرا با مخاطب تلقی شوند. با کاربست روش توصیفی-تحلیلی و مدلسازی نشانهشناختی (که در آن پیچیدگی فرمی C تابعی از دلالتهای هژمونیک M است)، ساختارهای پنهان قدرت را واکاوی میکنیم. یافتهها نشان میدهد بلر از دو مؤلفه غفلت کرده: نخست، کارکرد کتیبهها بهعنوان «تصویر-متنهای ایدئولوژیک» در گفتمان قدرتِ حاکم که مشروعیتبخش حاکمان بوده؛ و دوم، گسست تحلیلهای وی از بستر کالبدی و فضایی معماری، در حالی که جایگیری فیزیکی کتیبه (مانند سردر یا محراب) بر دریافتِ مخاطب تأثیر میگذارد. در نهایت، این پژوهش الگویی جایگزین برای گذار از تاریخنگاریِ توصیفی به نشانهشناسیِ ساختارگرا ارائه میدهد که در آن تعامل دیالکتیکی «متن» و «معماری» محور تحلیل قرار میگیرد و کتیبهها نظامهای نشانهای چندلایه بازخوانی میشوند.
واژههای کلیدی: کلید واژه ها: شیلا بلر، کتیبه های اوایل دوران اسلامی، کتیبهشناسی، رویکرد تاریخ نگارانه، تحلیل کتیبهشناختی.
نوع مطالعه: معرفی و نقد کتاب |
موضوع مقاله:
مبانی نظری هنر اسلامی
دریافت: 1404/11/12 | پذیرش: 1405/6/25
دریافت: 1404/11/12 | پذیرش: 1405/6/25
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
