1- گروه صنایع دستی، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران ، r.rashidi@alzahra.ac.ir
2- دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه آتاتورک، ارزروم، ترکیه
چکیده: (839 مشاهده)
جواهرات در فرهنگ ایرانی همواره جایگاهی فراتر از یک زیور داشته و بهمثابه رسانهای فرهنگی و هویتی نقشآفرینی کرده است. در زمان معاصر نیز آثار برندهای جواهرسازی هنری علاوه بر جنبه زیباییشناختی، با ارجاع به الگوهایی چون باغ و معماری ایرانی، نگارگری، خوشنویسی و عناصر نمادین، واجد لایههای هویتی و فرهنگیاند که میتوانند در سطح اجتماعی و حتی ملی اثرگذار باشند. با این حال، چگونگی سازمانیابی این عناصر در قالب یک نظام نشانهای منسجم و نسبت آنها با ابعاد هویت فرهنگی، از جمله تاریخ، اساطیر، دین، سرزمین و دیگر جنبه های مرتبط بهصورت تحلیلی تبیین نشده است. هدف پژوهش حاضر شناسایی و دستهبندی نقوش و مفاهیم نهفته در سه اثر از برند «زیورآرایه های باغ ایرانی» است تا چگونگی بازنمایی ابعاد هویت فرهنگی در این آثار تحلیل شود و زمینهساز فهم بهتر نقش نشانهها در طراحی آثار باشد. همسو با اهداف، پرسش های پژوهش این گونه مطرح می شوند: عناصر تصویری در زیورآرایههای باغ ایرانی بر پایۀ چه نظام نشانهای و مفهومی شکل گرفتهاند؟ ابعاد و مؤلفههای هویت فرهنگی چگونه در زیورآرایههای باغ ایرانی بازنمایی شدهاند؟ داده های پژوهش بر اساس مطالعات کتابخانه ای گردآوردی شده و بررسی آثار با روش توصیفی-تحلیلی به شیوۀ جزئی نگر و کیفی با رویکرد نشانه شناسی پیرس انجام گرفته است. نتایج پژوهش نشان می دهد نقوش شمایلی-نمادین بیشترین ساختار نشانه ای به کار رفته در آثار را به خود اختصاص داده است. تمامی عناصر تصویری در مواجهه نخست به عنوان نشانه شمایلی، اما مجموعۀ نقوش هر اثر در پیوند با یکدیگر نشانۀ نمایه ای از فضای باغ ایرانی(همراستا با عنوان برند) و در سطح زیرین، آثار با مفاهیمی چون بهشت اساطیری، فضای عاشقانه و عرفانی و رسیدن به اصل و زندگی جاودان مرتبط هستند. ابعاد هویتی بازنمایی شده در آثار شامل 1. تاریخی-اساطیری، 2. ادبی- هنری، 3. دینی-عرفانی، 4. سرزمینی- بومی 5. نمادین- ارزشی شناسایی شدند که با عناصر و مفاهیمی چون، سرو، گل لاله، بلبل، سنگ فیروزه، نقوش اسلیمی، فرشته، فضای باغ ایرانی، هفت وادی عشق، بهشت اساطیری و عرفانی و غیره بخشی از هویت فرهنگی ایران را مورد تأکید قرار می دهند.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
بررسی و نقد هنرهای اسلامی در دوره معاصر دریافت: 1404/11/10 | پذیرش: 1405/2/29