دوره 9، شماره 1 - ( دوفصلنامه 1404 )                   جلد 9 شماره 1 صفحات 55-25 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Darvish M, Alimohammadi Ardakani J. (2025). Comparative Study of Marginalia in the Tradition of Islamic Book Design in Iran (Case Study: Book Art of Tabriz Ilkhanid, Herat Timurid, and Tabriz Safavid Schools). JIC. 9(1), 25-55. doi:10.61882/jic.9.1.349
URL: http://jih-tabriziau.ir/article-1-349-fa.html
درویش مژگان، علیمحمدی اردکانی جواد.(1404). مطالعه‌ تطبیقی حاشیه‌نگاری در سنت کتاب‌آرایی ایران اسلامی (مطالعه‌ی موردی: کتاب‌آرایی مکاتب تبریز ایلخانی، هرات تیموری و تبریز صفوی) هنرهای صناعی اسلامی 9 (1) :55-25 10.61882/jic.9.1.349

URL: http://jih-tabriziau.ir/article-1-349-fa.html

مطالعه‌ تطبیقی حاشیه‌نگاری در سنت کتاب‌آرایی ایران اسلامی (مطالعه‌ی موردی: کتاب‌آرایی مکاتب تبریز ایلخانی، هرات تیموری و تبریز صفوی)
مژگان درویش1 ، جواد علیمحمدی اردکانی*2
1- دانشکده‌ هنر و معماری، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران
2- دانشکده‌ هنر و معماری، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران ، jalimohammadi@yahoo.com
چکیده:   (1941 مشاهده)

حاشیه‌نگاری در فرهنگ تصویری ایران دارای جایگاه و اهمیت ویژه‌ای است. در تمامی آثار هنری شاهد حضور این عنصر بصری هستیم؛ از جمله در نقوش برجسته، ظروف سفالی و فلزی، فرش، پوشاک، منسوجات، معماری و تزیینات وابسته به آن مانند کاشی‌کاری و به‌ویژه در هنر کتاب‌آرایی ایران. حاشیه‌نگاری در آثار هنری ایران دارای هویت مستقل و کارکردهای گوناگون بوده و در دوره‌های مختلف تحولاتی داشته است. هدف از انجام این پژوهش دستیابی به قابلیت‌های زیباشناسانه‌ی حاشیه‌نگاری در سنت کتاب‌آرایی عصر اسلامی ایران و به‌ویژه در هنر کتاب‌آرایی دوره‌های ایلخانی، تیموری و صفوی است و در پی پاسخ به این پرسش است که با بررسی تطبیقی حاشیه‌نگاری در سنت کتاب‌آرایی دوره‌‌‌های ایلخانی، تیموری و صفوی چه قابلیت‌های زیباشناختی را می‌توان شناسایی کرد؟ این پژوهش به لحاظ هدف از نوع بنیادی است و با رویکردی تحلیلی_تطبیقی انجام شده و همچنین گردآوری اطلاعات آن به روش اسنادی و کتابخانه‌ای است. نتایج حاصل از بررسی‌ها حاکی از آن است که حاشیه‌نگاری یک مفهوم زیباشناسانه و یکی از عناصر مهم هنر ایران است که برگرفته از اصول و اندیشه‌های حکمی و عرفانی آن است و ریشه در باورها و جهان‌بینی شرقی دارد. از جمله‌ی این مفاهیم و شاخص‌ها می‌توان به ایجاد حریم امن، برجسته‌کردن موضوع و تأکید بر آن و معطوف‌کردن نگاه بیننده به درون قاب اشاره کرد. همچنین با بررسی ویژگی‌های این عنصر بصری به پایبندی هنرمند به اصولی چون اصل نحوست تربیع، اصل سلسله‌مراتبی و پیروی از نظام رنگی خاص پی بردیم که همگی از اصول زیباشناسانه‌ی هنر ایران‌اند و هدف از به کارگیری آن‌ها همانا بهتر دیده‌شدن اثر، آماده کردن نگاه مخاطب برای ورود به متن اصلی، ایجاد فضایی برای سکون و سکوت بصری و رابط و اتصال‌دهنده‌ی نگاه بیننده و اثر بوده است.  

واژه‌های کلیدی: حاشیه‌نگاری، زیبایی‌شناسی، کتاب‌آرایی، تبریز ایلخانی، هرات تیموری، تبریز صفوی
متن کامل [PDF 5674 kb]   (497 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: مبانی نظری هنر اسلامی
دریافت: 1403/4/17 | پذیرش: 1404/2/6 | انتشار: 1404/4/9
فهرست منابع
1. Akbari, Elham, Naeini, Saeed. (2019). Investigation of the array of tables in manuscripts with emphasis on the texts of the 4th to 9th centuries AH, Negreh Quarterly, (53): 99-113. [in Persian]
2. Allah Rezaei, Mohammad. (2015). the evolution of tasheer in painting works (from the school of Shiraz to the end of the school of Tabriz during the Safavid era), master's thesis, Faculty of Arts, Shahed University. [in Persian]
3. Ayatollahi, Habibullah. (2008). "Conversation (writing and book designing in Shiraz school)", Aine Khiyal, (10): 129-130. [in Persian]
4. Azhand, Yaghoub. (2008). Herat Painting School, Tehran: Iranian Academy of Arts. [in Persian]
5. Azhand, Yaghoub. (2005). Tabriz, Qazvin and Mashhad painting schools, Tehran: Iranian Academy of Arts. [in Persian]
6. Esmaeili, Mojtaba. (2003). Researching the principles of page layout in the comprehensive book, Master's thesis, Faculty of Arts, Shahed University. [in Persian]
7. Hamby, Louis, Devillar, Monre, Weeden Gren, Geo. (1997). Manichaean and Zoroastrian art, translated by Yaghoub Azhand. Tehran: Mola. [in Persian]
8. Hillenbrand, Robert. (2009). Shahnameh visual language, translated by Davoud Tabatabai, Tehran: Iranian Academy of Arts. [in Persian]
9. Hosseini, Mahmoud. (2013). Ilkhani's great Shahnameh (Demotte), Tehran: Attar. [in Persian]
10. Klimkeit, Joachim, Hans. (2016). Manavi Art, translated by Abolqasem Esmailpour Mutlaq, Tehran: Hirmand. [in Persian]
11. Lapatore, Marcel. (2003). Layout, translated by Farhad Goshaish, Tehran: Lotus. [in Persian]
12. Mile Heravi, Najib. (1993). The Book Art in Islamic Civilization, Mashhad: Astan Qods Razavi. [in Persian]
13. Mirhosseini, Javad. (2011). The place of text in Iranian painting and its comparison with graphics (page layout), Payam Baharestan, (12): 862-880. [in Persian]
14. Mohammadzadeh, Mehdi. Zaher, Adel. (2015), Tahmasebi Shahnameh Impact in the Tradition of Ottoman Shahnameh journalism, Negreh Quarterly, (34): 23-35. [in Persian]
15. Mousavi, Mohsen. (2014). Framework in Graphic Design, Segal Magazine, (6): 40-47. [in Persian]
16. Pakbaz, Ruyin. (2016). Encyclopaedia of Art, Tehran: Farhangmoaser. [in Persian]
17. Porter, Yves. (2010). Art and techniques of painting and book design, translated by Zainab Rajabi, Tehran: Iranian Academy of Arts. in Persian
18. Pope, Arthur Upham . (2013). Survey of Persian Art, Tehran: Mola. [in Persian]
19. Seifian, Mohammad Kazem, Mahmoudi, Mohammadreza. (2016). Privacy in traditional Iranian architecture, Hoviat Shahr magazine, (1): 3-14. [in Persian]
20. Sheikh Al-Hukmai, Emaduddin. (2008). An ominous quadrature and manifestation of this belief in the documents of the Islamic period of Iran, Baharestan Quarterly, Tehran: (13, 14): 64-85. [in Persian]
21. Sheikh Samani, Reza. (2017). frame in Iranian painting, master's thesis, Faculty of Art and Architecture, Kashan University. [in Persian]
22. bl.uk, (n.d.), bl.uk, https://www.bl.uk
23. britishmuseum, (n.d.), britishmuseum, https://www.britishmuseum.org
24. collections.mfa, (n.d.), collections.mfa, https://www.collections.mfa.org
25. dma, (n.d.), dma, https://www.dma.org
26. metmuseum, (n.d.), metmuseum, https://www.metmuseum.org
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به نشریه هنرهای صناعی اسلامی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Journal of Islamic Crafts

Designed & Developed by : Yektaweb