1- دانشگاه کاشان
2- دانشگاه کاشان ،mrgh73@yahoo.com
2- دانشگاه کاشان ،
چکیده: (10 مشاهده)
چکیده
گروهی از نسخ خطی مصور اسلامی، کتابهای علمی است که از آن میان میتوان به علمالحیل یا مکانیک اشاره کرد. علاوه بر نسخههای علمالحیل، در نسخه های متنوعی در حوزه های علوم کشاورزی، نظامی، معماری و غیره نیز تصاویر قابل توجهی از دستگاه ها و ابزارهای مکانیکی یافت میشود. این مقاله با هدف بررسی شانزده نمونه از تصاویر ابزارها و دستگاه های موجود در نسخ خطی مرتبط با علم مکانیک در سده های ششم تا یازدهم هجری و تطابق آنها با ویژگی های اینفوگرافیک مدرن انجام شده و به دنبال پاسخ به این سوالات است که تصاویر نسخ خطی علمی اسلامی تا چه حد با طراحی اینفوگرافیک های امروزی تطابق دارند؟ ارائه اطلاعات بصری در نسخ خطیِ حوزههای مختلف علم مکانیک چه تفاوت هایی با یکدیگر دارند؟ و سیر تطورِ ارائۀ بصریِ اطلاعات در این تصاویر - در بازۀ زمانی مذکور- چگونه بوده است؟ تصاویر منتخب در چهار گروه بررسی شدهاند: 1) ساعتشمارها، 2) جنگافزارها، 3) جرثقیل ها و ترازوها و 4) دستگاه های آبکشی و آبرسانی و تحلیل نمونه های پژوهش از طریق روش های توصیفی-تحلیلی و تطبیقی انجام پذیرفته است. بر اساس بررسی اولیه نمونه ها این تصاویر عموماً به نمایش شکل کلی دستگاه ها، ارائه اجزا و قطعات و سازوکار ارتباطی میان آنها با استفاده از نشانههای راهنما پرداخته اند و یا به کمک نوشتار، هر بخش از دستگاه را معرفی کرده اند. یافته های پژوهش نشان میدهد که تعداد قابل توجهی از این تصاویر با ویژگیهای اساسی اینفوگرافیک یعنی ارائه اطلاعات بهصورت خلاصه شده و قابل فهم، تعیین روابط علت و معلولی میان داده ها و نمایش تغییرات و روندها در ارائه مفاهیم تطابق دارند. از این نظر می توان آنها را اجداد اینفوگرافیک های امروزی دانست. همچنین، نتایج حاکی از آن است که بهلحاظ تکنیک این تصاویر نزدیک به نمودارهای تصویری یا شماتیک امروزی هستند که برای نمایش فنی دستگاهها و فرایندها کاربرد دارند. از میان ابزارهای کاربردی در طراحی اینفوگرافیک های مدرن نیز به نظر می رسد طراحی جزئیات بهصورت مجزا از تصویر اصلی و استفادۀ نمادین از رنگ ها، تا قرن یازدهم هجری در تصاویر علمالحیل اسلامی کاربرد نداشته است.
گروهی از نسخ خطی مصور اسلامی، کتابهای علمی است که از آن میان میتوان به علمالحیل یا مکانیک اشاره کرد. علاوه بر نسخههای علمالحیل، در نسخه های متنوعی در حوزه های علوم کشاورزی، نظامی، معماری و غیره نیز تصاویر قابل توجهی از دستگاه ها و ابزارهای مکانیکی یافت میشود. این مقاله با هدف بررسی شانزده نمونه از تصاویر ابزارها و دستگاه های موجود در نسخ خطی مرتبط با علم مکانیک در سده های ششم تا یازدهم هجری و تطابق آنها با ویژگی های اینفوگرافیک مدرن انجام شده و به دنبال پاسخ به این سوالات است که تصاویر نسخ خطی علمی اسلامی تا چه حد با طراحی اینفوگرافیک های امروزی تطابق دارند؟ ارائه اطلاعات بصری در نسخ خطیِ حوزههای مختلف علم مکانیک چه تفاوت هایی با یکدیگر دارند؟ و سیر تطورِ ارائۀ بصریِ اطلاعات در این تصاویر - در بازۀ زمانی مذکور- چگونه بوده است؟ تصاویر منتخب در چهار گروه بررسی شدهاند: 1) ساعتشمارها، 2) جنگافزارها، 3) جرثقیل ها و ترازوها و 4) دستگاه های آبکشی و آبرسانی و تحلیل نمونه های پژوهش از طریق روش های توصیفی-تحلیلی و تطبیقی انجام پذیرفته است. بر اساس بررسی اولیه نمونه ها این تصاویر عموماً به نمایش شکل کلی دستگاه ها، ارائه اجزا و قطعات و سازوکار ارتباطی میان آنها با استفاده از نشانههای راهنما پرداخته اند و یا به کمک نوشتار، هر بخش از دستگاه را معرفی کرده اند. یافته های پژوهش نشان میدهد که تعداد قابل توجهی از این تصاویر با ویژگیهای اساسی اینفوگرافیک یعنی ارائه اطلاعات بهصورت خلاصه شده و قابل فهم، تعیین روابط علت و معلولی میان داده ها و نمایش تغییرات و روندها در ارائه مفاهیم تطابق دارند. از این نظر می توان آنها را اجداد اینفوگرافیک های امروزی دانست. همچنین، نتایج حاکی از آن است که بهلحاظ تکنیک این تصاویر نزدیک به نمودارهای تصویری یا شماتیک امروزی هستند که برای نمایش فنی دستگاهها و فرایندها کاربرد دارند. از میان ابزارهای کاربردی در طراحی اینفوگرافیک های مدرن نیز به نظر می رسد طراحی جزئیات بهصورت مجزا از تصویر اصلی و استفادۀ نمادین از رنگ ها، تا قرن یازدهم هجری در تصاویر علمالحیل اسلامی کاربرد نداشته است.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تکنیک و اجراء در هنرهای اسلامی
دریافت: 1404/11/13 | پذیرش: 1405/4/17
دریافت: 1404/11/13 | پذیرش: 1405/4/17
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
