Mendeley  

Zotero  

Dadvar A, Panjehbashi E, Godazgar S. (2025). Iconology of Shirin's motif in Three Qajar Pictorial Rugs with the Theme Shirin's bath and Khosrow's gaze. JIC. 9(1), 57-77. doi:10.61882/jic.9.1.388
URL: http://jih-tabriziau.ir/article-1-388-fa.html

قالی‌ها نیز همچون دیگر آثار هنری همواره بازتابی از تحولات فکری، فرهنگی و بصری جامعه بوده‌اند و بستری برای بازنمایی اندیشه‌ها، باورها و شرایط اجتماعی فراهم کرده‌اند. قالیچه‌های تصویری به‌عنوان یکی از جلوه‌های مهم تحولات هنری عصر قاجار، مضامین متنوعی چون تصویر پادشاهان، آثار باستانی ایران، داستان‌های حماسی و عاشقانه از ادبیات کلاسیک ایران، تصویر زنان و مضامین مذهبی را در‌برمی‌‌گرفتند. داستان عاشقانه‌ی خسرو و شیرین اثر منظوم نظامی‌گنجه‌ای شاعر قرن ششم ه.ق. سهم به‌سزایی در شکل‌گیری این قالیچه‌ها داشته‌ و پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که چرا و چگونه صحنه‌ی ‌آب‌تنی شیرین و نظاره‌ی خسرو در قالیچه‌های تصویری دوره‌ی قاجار بازنمایی شده و این بازنمایی چه ارتباطی با زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی و زیباشناختی دوره‌ی قاجار داشته است؟ هدف پژوهش، واکاوی دلالت‌های آشکار و پنهان نقش‌مایه‌ی شیرین با تمرکز بر تحلیل شمایل‌شناختی در سه نمونه قالیچه‌ی تصویری قاجاری با مضمون ‌آب‌تنی شیرین و نظاره‌ی خسرو است. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی و روش آن توصیفی-تحلیلی است. جمع‌آوری اطلاعات به‌ صورت کتابخانه‌ای بوده و نمونه‌های موردمطالعه، سه قالیچه‌ی ‌آب‌تنی شیرین است. یافته‌ها نشان می‌دهند پیوند عمیق ادبیات و تصویر موجب تصویرگری بسیاری از داستان‌های ادبی بر آثار هنری شد و قابلیت تصویرسازی فراوان در داستان خسرو و شیرین، آن ‌را بستر مناسبی برای نقش‌شدن بر قالیچه‌ها کرده است. نقش‌کردن تصویر ‌آب‌تنی شیرین بر قالیچه‌ها، متأثر از شرایط فرهنگی و اجتماعی دوره‌ی قاجار و شکل‌گیری اسطوره‎ی زن فرنگی به‌عنوان زن ایده‌آل و حامل دلالت‌هایی از تغییر جایگاه زن در ذهنیت بصری آن دوره بوده است.