قابل توجه نویسندگان محترم، مقالاتی که از تاریخ 1404/07/13 برای نشریه ارسال می شوند، شامل پرداخت هزینه بررسی نخواهند شد.
دوفصلنامه
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- دانشگاه هنر اصفهان
2- دانشگاه هنر اصفهان ،f.khosravi@aui.ac.ir
2- دانشگاه هنر اصفهان ،
چکیده: (14 مشاهده)
با پیشرفت هنر کتابآرایی در دوره اسلامی، ابزار و لوازم مرتبط با آن نیز دستخوش تحول شد. از جمله این ابزارها میتوان به قلمدانها اشاره کرد که در انواع گوناگون سنگی، چوبی و فلزی ساخته میشدند. بخش قابل توجهی از قلمدانهای برجایمانده از این دوره، قلمدانهای فلزی هستند که بررسی و مطالعه آنها ضرورت دارد.هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل فرم و نقوش قلمدانهای فلزی ایران از قرن 4 تا پایان قرن 7 هـ.ق است. در راستای این هدف، دو پرسش اصلی مطرح میشود: قلمدانهای فلزی ایران از نظر فرم در چه گروههایی قابل طبقهبندیاند؟ قلمدانها شامل چه نقوشی هستند؟ روش پژوهش توصیفی - تحلیلی است و دادهها بر پایه منابع مکتوب و تصاویر موجود در مجموعهها و موزهها گردآوری شدهاند. قلمدانها بر اساس فرم کلی، قاببندی و ترکیببندی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان میدهد که این آثار از منظر سطح مقطع کف به دو گروه عمده تقسیم میشوند: فرمهای مبتنی بر مستطیل (مانند مستطیل ساده و ترنجِ قلمدانی) و فرمهای مبتنی بر مثلث (از جمله ذوزنقه کشیده و پنجضلعی کشیده) تقسیم میشوند. نتایج به دست آمده، چنین است که در ادوار مختلف از همه سطح مقطعها استفاده میشده اما از این بین، ترنج قلمدانی استفاده بیشتری داشته است. در مبحث نقشمایه، نقوش در شش گروه گیاهی، نوشتاری، انسانی، هندسی، حیوانی و نجومی، تفکیک شدند. نقوش گیاهی، به صورتهای اسلیمی و تلفیقی و پس از آن نقوش نوشتاری، با قلمهای توقیع و کوفی بر سطح قلمدانها به ترتیب بیشترین کاربرد را داشتهاند. نقوش انسانی در حالتهای شکار، جنگ، نوازندگی و رقص با فراوانی کمتری نسبت به نقوش گیاهی و نوشتاری اجرا شده است. در مرتبه بعد، نقوش جانوری در حالتهای واقعی و اساطیری طراحی شده و پس از آن، نقوش هندسی در نوارهای حاشیه ای به کار رفته است. کمترین کاربرد و تنوع نقوش متعلق به نقشمایههای نجوم است که تنها در یک مورد به کار رفته است.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
طراحی و فرم در هنرهای اسلامی
دریافت: 1404/5/24 | پذیرش: 1404/11/29
دریافت: 1404/5/24 | پذیرش: 1404/11/29
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
